Hayvan sevgisi artık lüks mü?
Bir hayvan sahiplenmek çoğu zaman çok güzel bir hikâyeyle başlar. Bir barınaktan alınan köpek, sokakta bulunan bir kedi ya da çocukların isteğiyle eve getirilen küçük bir can… İlk günlerde herkes mutludur. Mama kapları alınır, oyuncaklar seçilir, fotoğraflar çekilir. Ancak hayvan sahiplenmek, o ilk heyecandan çok daha uzun bir hikâyedir. Üstelik bu hikâyenin artık giderek ağırlaşan bir ekonomik tarafı var.
Türkiye’de hayat pahalılığı yalnızca insanların mutfağını, kirasını ve faturalarını etkilemiyor. Evlerimizi paylaştığımız hayvanların yaşam koşulları da bu ekonomik tablodan doğrudan etkileniyor. Mama fiyatları, aşılar, parazit uygulamaları, rutin kontroller, cerrahi müdahaleler ve kronik hastalıkların tedavisi derken evcil hayvan sahibi olmanın maliyeti her geçen gün daha fazla hissediliyor.
Bir veteriner hekim olarak bunun kliniklerdeki karşılığını görüyorum. Muayeneye gelen hayvanın ihtiyacı belli, yapılması gereken tetkikler belli; ancak bazen sahibinin ekonomik koşulları bütün planı değiştirebiliyor. Önerilen kan tahlili erteleniyor, görüntüleme yaptırılamıyor, koruyucu uygulamalar bir sonraki aya bırakılıyor. Bazı sahipler tedavinin tamamını karşılayamadığı için daha sınırlı seçenekler aramak zorunda kalıyor.
Burada kimseyi suçlamak kolay değil. Bir insanın hayvanını sevmesi, bütün sağlık giderlerini her koşulda karşılayabileceği anlamına gelmiyor. Fakat tam da bu nedenle evcil hayvan sahipliğini yalnızca sevgi ve iyi niyet üzerinden konuşamayız.
Bir hayvanın beslenmesi de bu tablonun önemli bir parçası. Daha ucuz olduğu için tercih edilen her mama kötü değildir; aynı şekilde pahalı olan her ürün de otomatik olarak kaliteli değildir. Önemli olan hayvanın yaşına, fizyolojik durumuna, sağlık ihtiyaçlarına ve besin gereksinimlerine uygun bir beslenme programıdır. Ancak ekonomik baskı arttıkça doğru ürünü seçmek, özellikle özel beslenme ihtiyacı bulunan hayvanlarda, sahipler için daha zor hâle geliyor.
Asıl tehlike ise koruyucu hekimliğin geri plana itilmesi. Aşıların, iç ve dış parazit uygulamalarının ve rutin kontrollerin ertelenmesi, başlangıçta küçük görünen sorunların daha ağır sağlık problemlerine dönüşmesine neden olabilir. Üstelik bazı hastalıkların tedavisi, zamanında alınacak koruyucu önlemlerden çok daha yüksek maliyetlere ulaşabiliyor. Yani ekonomik nedenlerle bugün ertelenen bir uygulama, yarın hem hayvanın sağlığı hem de sahibinin bütçesi açısından daha ağır bir yük oluşturabiliyor.
Bir başka acı gerçek de ekonomik koşullar nedeniyle hayvanların terk edilmesi. Elbette her terk olayının arkasında ekonomik gerekçe bulunmuyor. Ancak geçim sıkıntısı, taşınma, iş kaybı ve artan bakım maliyetleri bazı hayvanların yaşamını doğrudan etkileyebiliyor. Bir canlıyı sahiplenmek, yalnızca bugünün koşullarına göre verilen bir karar olmamalı. Çünkü hayvanlar bizim ekonomik durumumuz değiştiğinde ihtiyaçlarını kendiliğinden azaltamıyor.
Peki, çözüm ne?
Öncelikle sorumlu hayvan sahipliğini daha ciddi ele almalıyız. Sahiplenme öncesinde insanların yalnızca hayvanın sevimliliğini değil, uzun yıllar sürecek bakım, beslenme ve sağlık giderlerini de değerlendirmesi gerekiyor. Bunun yanında belediyelerin ve ilgili kurumların koruyucu veteriner sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırması, kısırlaştırma ve aşılama programlarını güçlendirmesi, ekonomik güçlük yaşayan hayvan sahiplerine yönelik destek modelleri geliştirmesi önemli. Veteriner hekimlik hizmetlerinin sürdürülebilirliği de korunmalı; çözüm, veteriner hekimlerin emeğini değersizleştirmek değil, hizmete erişimi artıracak modeller üretmek olmalı.
Hayvan sevgisini bir gelir grubunun ayrıcalığına dönüştürmemeliyiz. Ancak bunu yaparken bir hayvanın bakım sorumluluğunu da hafife almamalıyız. Çünkü sahiplenmek bir anlık karar, bakım ise yıllarca devam eden bir sorumluluktur.
Bugün kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: İnsanlar bir hayvanı sevmeye devam ediyor ama onun ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyorsa, bu sorunu yalnızca bireysel sorumluluk olarak mı değerlendireceğiz?
Hayvan sevgisi elbette lüks değildir. Fakat bir canlının sağlıklı ve güvenli yaşaması için gereken koşulların giderek daha pahalı hâle gelmesi, hepimizin üzerinde düşünmesi gereken bir toplumsal sorundur.
Bir hayvanın hayatı, sahibinin cüzdanındaki imkânlarla sınırlı kalmamalı. Sevgi bir başlangıçtır; o sevgiyi yaşatabilmek ise hem bireysel hem toplumsal bir sorumluluktur.