Dyt. Hale GÖL

Dyt. Hale GÖL

sagliktabugun@gmail.com

Yazarın tüm yazıları

Takviyeler ve diyet: Sağlıklı beslenmenin yerine değil, gerektiğinde yanına

“Hangi vitamin kilo verdirir?”, “Yağ yakımını hızlandıran bir takviye var mı?”, “Demiri ne zaman almalıyım?”, “Magnezyum gece mi kullanılmalı?” gibi pek çok soru ile karşılaşıyoruz. Takviyelerin bu kadar popüler hale gelmesi aslında önemli bir noktayı da beraberinde getiriyor: Takviye kullanmak ile sağlıklı beslenmek aynı şey değildir.

Vitamin, mineral, omega-3, protein tozları veya diğer destek ürünleri bazı kişiler için gerçekten gerekli olabilir. Ancak bir takviyenin gerekli olup olmadığı; kişinin beslenme düzenine, yaşına, yaşam tarzına, laboratuvar sonuçlarına, kullandığı ilaçlara ve özel sağlık durumlarına göre değişebilir. Bu nedenle “Herkes kullanmalı” yaklaşımı doğru olmadığı gibi, “Takviyelerin hiçbir faydası yoktur” demek de doğru değildir.

Diyet yaparken takviyelere neden ihtiyaç duyulabilir?

Diyet denildiğinde çoğu kişinin aklına yalnızca kilo vermek geliyor. Oysa sağlıklı bir beslenme programının amacı sadece tartıdaki rakamı azaltmak değil; kişinin yeterli enerji, protein, vitamin, mineral, lif ve diğer besin öğelerini almasını sağlamaktır.

Enerji kısıtlamasının çok fazla olduğu, besin çeşitliliğinin azaldığı veya belirli besin gruplarının tamamen çıkarıldığı diyetlerde bazı besin öğelerinin yetersiz alınma ihtimali artabilir. Bunun yanında vegan/vejetaryen beslenme, emzirme, gebelik, ileri yaş, emilim problemleri veya bazı hastalıklar da belirli besin öğelerine olan ihtiyacı değiştirebilir.

Örneğin demir, B12 veya D vitamini eksikliği saptanan bir kişinin yalnızca “daha sağlıklı beslenmesi” her zaman yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda hekim veya diyetisyen değerlendirmesiyle uygun takviye gündeme gelebilir.

Takviyeler kilo verdirir mi?

Bu sorunun cevabını özellikle netleştirmek gerekiyor: Bir vitamin veya mineral takviyesi tek başına yağ yakıcı değildir.

Eksikliği bulunan bir besin öğesinin yerine konulması, kişinin genel sağlık durumunun desteklenmesine yardımcı olabilir. Ancak bu durum, takviyenin doğrudan kilo kaybı sağladığı anlamına gelmez.

Kilo yönetiminde asıl belirleyiciler; kişinin toplam enerji alımı, beslenme kalitesi, protein ve lif tüketimi, fiziksel aktivitesi, uyku düzeni, stres düzeyi ve sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarıdır.

Bu nedenle “Bu takviyeyi kullanırsam daha hızlı kilo veririm” düşüncesi yerine, “Benim gerçekten bir eksikliğim veya özel bir ihtiyacım var mı?” sorusunu sormak çok daha doğru bir başlangıçtır.

Peki takviyelerin kullanım zamanı önemli mi?

Bazı takviyelerde kullanım zamanı ve besinlerle olan etkileşimler önem taşıyabilir. Örneğin D vitamini yağ içeren bir öğünle birlikte alınabilir. Demirin emilimi ise bazı yiyecek ve içeceklerden etkilenebilir ve kişiye göre aç veya tok kullanım önerisi değişebilir.

C vitamini, demir içeren öğünlerde veya demir takviyesiyle birlikte alındığında demir emilimine yardımcı olabilir. Ancak burada da “herkes mutlaka şu saatte kullanmalı” şeklinde kesin kurallar koymak doğru değildir.

Magnezyumun farklı formları bulunur ve kullanım amacı ile kişinin toleransına göre kullanım zamanı değişebilir. B12 için de sabah kullanımı sıkça tercih edilse de herkes için “mutlaka sabah alınmalıdır” şeklinde evrensel bir kural yoktur. Yani takviyelerde önemli olan yalnızca saat değil; doğru takviye, doğru doz, doğru kişi ve doğru kullanım şeklidir.

“Doğal” olması her zaman güvenli olduğu anlamına gelmez

Takviyeler söz konusu olduğunda en sık karşılaşılan hatalardan biri de “Bitkisel veya doğal olduğu için zararsızdır” düşüncesidir. Oysa doğal kaynaklı ürünlerin de yan etkileri ve ilaçlarla etkileşimleri olabilir. Özellikle birden fazla takviyenin aynı anda kullanılması, bazı vitamin ve minerallerin gereğinden fazla alınmasına neden olabilir.

Bu nedenle sosyal medyada görülen bir takviye listesi kişiye özel reçete gibi değerlendirilmemelidir. Bir kişinin kullandığı takviyenin başka bir kişi için gerekli, uygun veya güvenli olması şart değildir.

Beslenme ilk sırada olmalı

Takviyelerin en önemli sınırı burada ortaya çıkıyor: Takviyeler dengeli beslenmenin yerini tutmaz.

Örneğin sadece multivitamin kullanarak sebze, meyve, tam tahıllar, kaliteli protein kaynakları ve sağlıklı yağlardan oluşan çeşitli bir beslenmenin sağladığı bütün faydaları elde etmek mümkün değildir.

Besinler yalnızca vitamin ve minerallerden ibaret değildir. Lif, protein, yağ asitleri, polifenoller ve diğer birçok bileşen birlikte çalışır. Bu nedenle mümkün olduğunda besin öğelerini öncelikle çeşitli ve dengeli bir beslenmeden almak temel yaklaşım olmalıdır.

Diyet yapan kişinin kendisine sorması gereken 5 soru

Takviye kullanmadan önce şu sorular oldukça yol gösterici olabilir:

1. Gerçekten bir eksikliğim var mı?
2. Bu takviyeye neden ihtiyacım olduğunu biliyor muyum?
3. Kullandığım ilaçlarla veya diğer takviyelerle etkileşimi olabilir mi?
4. Dozu ve kullanım süresi benim için uygun mu?
5. Beslenmemde yapabileceğim bir düzenleme var mı?

Bu soruların cevapları, “Her gün birkaç takviye kullanmalıyım” düşüncesinden çok daha sağlıklı bir yaklaşım sağlar.

Son söz

Takviyeler doğru kişide, doğru nedenle ve uygun dozda kullanıldığında beslenme planının önemli bir destekçisi olabilir. Ancak onları bir “kilo verme aracı”, “yağ yakıcı” veya sağlıklı beslenmenin alternatifi olarak görmek doğru değildir.

İyi bir beslenme düzeninin temelinde çeşitlilik, yeterlilik ve sürdürülebilirlik vardır. Takviyeler ise bu düzenin eksik kalan noktalarını gerektiğinde tamamlayan yardımcılar olarak düşünülmelidir.

• Unutmayalım: Önemli olan çok sayıda takviye kullanmak değil, gerçekten ihtiyacımız olanı doğru şekilde kullanmaktır.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.