Yakınlık mı Yalnızlık mı? Bir ilişkide yakınlık nasıl oluşur?

İlişkisel yakınlık, yeri geldiğinde bütün savunmalarını indirebildiğin ve yalnızca kendini gösterebildiğin anda başlar. Savunmalar çoğu zaman ilişkilerde mesafeyi artırır. Ancak diğer tarafta bütün savunmaların ortadan kalktığı sınırsız bir geçirgenlik de kişiyi örselenmeye açık hâle getirir. Bu nedenle ilişkilerde hayati olan şey, savunmalar ile savunmasızlık arasında kurulabilen dengedir

Bu dengeyi kurabilme kapasitemiz ise çoğu zaman erken dönem ilişkilerimizde şekillenir. Ancak bizler, sadece geçmişimizin gölgelerinden ibaret değiliz; geçmiş bir "temel" sunar, fakat bu temel üzerine inşa edilen binanın mimarı bugün bizleriz.

Bir ilişkide görünmez hissediyorsanız, duygularınızı gösterdiğiniz hâlde karşınızdaki kişi bunları görmemekte, duymamakta ya da anlamamakta ısrar ediyorsa, bu ilişkinin diğer yüzünü de anlamak gerekir. Çünkü bir ilişkide duyguları hiç göstermemek kadar, onları göstermesine rağmen karşılık bulamamak da kişinin ruhsal dünyasında derin izler bırakır.

Bazı insanlar ilişkilerde hep neşeli, anlayışlı ve pozitif görünürler. İlişkiyi tutan, onaran ve sürdürmeye çalışan taraf olurlar. İlk bakışta bu bir kişilik özelliği gibi görünse de altında görülmeye dair eski bir arayış vardır. Öte yandan, **duygusal mesafesini korumayı tercih eden veya duygusal alana girmekte zorlanan tarafın** da kendi içinde ele alınması gereken bir iç dünyası bulunur. Bu kişi için duygusal yakınlık, aslında bir "açık hedef" olmaktır. Geçmişte, duygularını dile getirdiğinde "anlaşılmak" yerine "yargılandığı" veya duygusal ihtiyaçları karşılanmadığı için kendini korumak adına duygularını susturduğu bir ortamda büyümüş olabilir. Onun için duygusal soğukluk veya mesafelenme, aslında ruhunun "tahrip olmamak için" geliştirdiği bir **hayatta kalma stratejisidir.** O da "anlaşılmamış" olmanın yarattığı boşluğu, duyguları geri planda tutarak ve zihnini rasyonel bir çerçevede tutarak kapatmaya çalışır. Yani o da aslında, yakınlık kurmayı değil; ruhsal bütünlüğünü korumayı öğrenmiştir.

Mesele yalnızca ilişkisel değil, aynı zamanda varoluşsaldır.

Ruhsal varlığımızın hissedilmesi bedensel varlığımız kadar hayatidir. Erken dönem ilişkilerimiz, dünyaya dair bir "ilk taslak" sunar. Ancak insan, yaşamı boyunca bu taslağı değiştirebilen, üzerine yeni notlar ekleyebilen yegâne varlıktır. Çocukluk bağları ilk zeminimizdir; fakat bu zemin üzerinde nasıl bir yaşam yaratacağımız, deneyimlerimiz ve en önemlisi "bugün kendimiz için neyi seçtiğimizle" belirlenir.

Çocuk, dış dünyaya açıldığında güvenilir ilişkilerle karşılaşırsa kendisini yeniden inşa edebilir. Ancak yetişkinlikte bu inşa süreci artık bir başkasının elinde değildir. İhmal edildiği veya örselendiği ilişkiler yaşasa bile, yetişkin bir birey; kendi sınırlarını çizmeyi, sağlıklı ilişkiler seçmeyi ve kendi duygusal ihtiyaçlarını sahiplenmeyi öğrenerek dünyayı daha güvenilir bir yer haline getirebilir.

Donald Winnicott ve Wilfred Bion, bakımverenin çocuk üzerindeki dönüştürücü etkisini anlatır. Fakat bu kuramlar, insan gelişimi için birer rehberdir, kader çizgisi değil. Yetişkin bir birey, artık kendi kendisinin bakımvereni olabilir. Kendi öfkesini, korkusunu ve kaygısını düzenlemeyi öğrenmek, dışarıdan birine ihtiyaç duymadan da ruhsal varlığını "kapsayabilmek" demektir.

Parentifikasyon (ebeveynleşme) veya duygusal mesafelenme, geçmişte bir "çaresizlik uyumu" olarak gelişmiş olabilir. Ancak bugün, yetişkinlikte bu rolleri sürdürmek bir zorunluluk değil, bir seçimdir. İlişki bozulduğunda onarmayı seçen taraf, geçmişin kurbanı değil, ilişkideki özne olma halini üstlenen kişidir. Eğer bu durum kişiyi örseleyen bir döngüye dönüşüyorsa, kişi bunu kırmayı seçebilir; sınırlarını belirleyebilir, "hayır" diyebilir ve duygusal yükü paylaşmayı reddedebilir. Aynı şekilde, duygusal mesafesini koruyan taraf da yakınlığın aslında bir tehlike değil, **"var olmanın bir parçası"** olduğunu keşfederek o zırhı yavaşça aralamayı öğrenebilir.

Yetişkin ilişkilerinde tekrar eden örüntüler sadece geçmişin devamı değildir. Bizler, geçmişin bize öğrettiği "otomatik pilot"tan çıkıp, kendi hayatımızın direksiyonuna geçebiliriz.

Belki de bu yüzden, ilişkilerde sürekli aynı yerde durduğumuzu fark ettiğimizde kendimize sormamız gereken en kritik soru şudur:

*Ben bugün bu ilişkiyi mi sürdürüyorum, yoksa çocukluğumda öğrendiğim o eksik biçimi mi tekrar ediyorum?*

Cevabınız, sadece geçmişin bir yansıması olmak zorunda değildir; bugün, kendinizi yeniden tanımlayabileceğiniz ve geçmişin değil, kendi seçimlerinizin mimarı olduğunuz ilk gündür.

Uzman Psikolog Mevliye Yavuz

Yazarın tüm yazıları