Tek Kullanımlık İlişkilerin Çağında İnsan Kalabilmek

Hayat, insan için yalnızca fiziksel bir varoluştan ibaret değildir. İnsan; sosyal alanın içinde, ilişkilerle, temasla, görülmekle, anlaşılmakla ve bağ kurmakla beslenir. Nasıl ki bedenimizin gıdaya ihtiyacı varsa, ruhumuzun da ilişkisel besine ihtiyacı vardır. İnsan dediğimiz canlı, ilişki kurmaya, bağ oluşturmaya ve anlam üretmeye programlıdır.

Ancak çağ değiştikçe, insanların tüketim biçimleriyle birlikte ilişki kurma biçimleri de değişmeye başladı. Bugün hızlı tüketilen ürünlerin dünyasında yaşayan insan, farkında olmadan hızlı tüketilen ilişkilerin de içinde yaşamaya başladı. Paketli gıdaların bedene verdiği zarar nasıl uzun vadede ortaya çıkıyorsa, tek kullanımlık ilişkilerin insan ruhunda bıraktığı hasar da aynı şekilde derinleşerek büyüyor.

Artık birçok insan, ilişkilerin içinde gerçekten var olmak yerine, ilişkileri bir “kullanım alanı” olarak görmeye başladı. İş hayatında, okul ortamında, sosyal çevrede ve hatta aile ilişkilerinde bile çoğu zaman odak noktası; “Bu insan bana ne sağlar?”, “Nasıl ikna ederim?”, “Nasıl yönlendiririm?” sorularına dönüştü. İnsanları anlamaya çalışmak, onları bir birey olarak görmek, onların ihtiyaçlarını fark etmek ve ilişkiye emek vermek giderek ikinci plana itildi.

Bugünün dünyasında birçok ilişki, sürdürülebilir bir bağ kurmaktan çok, tüketilecek bir nesne gibi yaşanıyor. İnsanlar birbirlerini anlamak yerine kullanıyor; dinlemek yerine yönetmeye çalışıyor. Böylece ilişkiler, organik bir yaşam alanı olmaktan çıkıp hızlı tüketim kültürünün bir parçası haline geliyor.

Oysa insan ruhu, “kullan-at” ilişkiler için yaratılmış değildir. İnsan, aidiyet hissetmek ister. Güvende hissetmek ister. Görülmek, duyulmak ve değer verilmek ister. Fakat sürekli manipülasyonun, çıkar ilişkilerinin ve yüzeysel temasların içinde yaşayan birey, zamanla kendi doğasına yabancılaşır. Bu yabancılaşma ise yalnızca bireysel bir sorun olarak kalmaz; toplumsal sonuçlar da doğurur.

Bugün yaşadığımız ruhsal bunalımların, yalnızlık hissinin, tahammülsüzlüğün ve derin boşluk duygusunun arkasında bu durum da vardır. İnsanların birbirini araçsallaştırdığı bir düzende, değer üretmek zorlaşır. Kültürel miras aktarmak zorlaşır. İnsan, yalnızca tüketen bir canlıya dönüştüğünde; üretmekten, korumaktan ve yaşatmaya çalışmaktan da uzaklaşır. Bunun sonucunda ise toplumlar daha kırılgan, daha öfkeli ve daha kutuplaşmış hale gelir.

Üstelik bu yalnızca bireysel bir mesele de değildir.

Dünya her dönemde olduğu gibi büyük ölçüde güç, para ve çıkar ekseninde şekillenir. Yaşlı erkeklerin yönettiği politik ve ekonomik düzenler dahil olmak üzere, birçok sistem; insanı anlamaktan çok yönetmeye, yönlendirmeye ve kullanmaya odaklanır. Toplumlar kutuplaştırılır, insanlar taraflara ayrılır ve farklılıklarla birlikte yaşama kapasitesi giderek zayıflar.

Çünkü çıkar üzerine kurulu sistemler, ilişkiyi değil kontrolü büyütür.

Kontrol arttıkça temas azalır.

 Temas azaldıkça insan yalnızlaşır.

 İnsan yalnızlaştıkça da daha kolay yönlendirilebilir hale gelir.

Belki de bu yüzden bugün insanlar birbirine temas etmek yerine birbirini kategorize ediyor. Birbirini tanımadan etiketliyor. Dinlemeden yargılıyor. Ve herkes daha çok kendi fanusun içinde yaşamaya başlıyor.

Oysa yaşam, siyahlarla beyazların savaşı değildir.
 Yaşam, geçiş renklerinin birlikte var olabilme kapasitesidir.

Peki bu kadar kutuplaşmış, hızlanmış ve insanı tüketen bir dünyanın içinde ne yapacağız?

Belki de cevap, küçümsediğimiz küçük davranışların içinde saklı.

Bir insanı gerçekten dinlemekte…
 Bir çocuğun duygusunu aceleyle susturmamakta…
 Bir ilişkiyi hemen tüketmek yerine emek vermekte…
 Birini yalnızca işleviyle değil, varlığıyla görebilmekte…
 Doğayla, insanla ve yaşamla yeniden ahenk kurabilmekte…

Çünkü dünya yalnızca büyük politikalarla değişmez.
 İnsan ilişkilerinin diliyle de değişir.

Ve insan kalabilmenin yolu, birbirimizle yeniden ilişki kurmayı öğrenmekten geçiyor.

Uzman Psikolog Mevliye Yavuz

Yazarın tüm yazıları