Karanlıkta ekran ışığı gözü gerçekten bozar mı?

Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Ahmet Taşar karanlıkta telefon kullanımının göz sağlına etkileri hakkında önemli bilgiler paylaştı. Op. Dr. Taşar ‘Karanlık ortam ile parlak ekran arasındaki belirgin fark ve uzun süre yakın mesafeye odaklanmak gözlerin daha fazla yorulmasına neden olabilir’ dedi

Yatmadan önce ışıkları kapatıp telefonda birkaç dakika geçirmek birçok kişinin günlük alışkanlıkları arasında yer alıyor. Ancak bu birkaç dakika kimi zaman sosyal medya, mesajlaşma veya video izleme nedeniyle çok daha uzun sürelere dönüşebiliyor. Karanlık bir odada parlak ekrana uzun süre ve yakın mesafeden bakmak; gözlerde kuruluk, yanma, batma, geçici bulanıklık ve göz yorgunluğu gibi yakınmaların daha belirgin hissedilmesine neden olabiliyor. Gece saatlerindeki yoğun ekran kullanımı uyku düzenini de etkileyebiliyor.

Yoğun ekran maruziyeti

Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Ahmet Taşar, karanlıkta telefon kullanımının göz sağlığı üzerindeki etkileri konusunda doğru bilinen yanlışlara dikkat çekerek, asıl sorunun yalnızca ekran ışığı değil; uzun süre kesintisiz yakın mesafeye odaklanma, azalan göz kırpma sıklığı ve gece saatlerindeki yoğun ekran maruziyeti olduğunu belirtiyor.

Karanlıkta Ekrana Bakınca Gözler Neden Daha Fazla Yoruluyor?

Karanlık bir ortamda telefon ekranı çevresindeki en parlak ışık kaynağı haline geliyor. Gözler bir yandan yakın mesafedeki yazı ve görüntülere odaklanırken diğer yandan ekran ile çevre arasındaki belirgin parlaklık farkına uyum sağlamaya çalışıyor. Özellikle ekran parlaklığının yüksek tutulması görsel konforun azalmasına ve göz yorgunluğunun daha fazla hissedilmesine yol açabiliyor. 

(Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Ahmet Taşar)

Kesintisiz kullanmak yakınmaları artırabilir

Uzun süre yakın mesafeye odaklanmak da dijital göz yorgunluğunun önemli nedenleri arasında bulunuyor. Telefon kullanımının kesintisiz devam etmesi halinde gözlerde ağırlık hissi, odaklanmada güçlük, baş ağrısı veya ekrandan uzağa bakıldığında kısa süreli bulanıklık gibi yakınmalar görülebiliyor. Op. Dr. Ahmet Taşar, “Karanlıkta telefona bakarken gözün kalıcı olarak bozulduğu şeklinde bir değerlendirme doğru değildir. Ancak karanlık ortam ile parlak ekran arasındaki belirgin fark ve uzun süre yakın mesafeye odaklanmak gözlerin daha fazla yorulmasına neden olabilir. Telefonu çok yakından ve kesintisiz kullanmak bu yakınmaları artırabilir.” diyor.

Telefona Bakarken Neden Gözler Kuruyor?

Telefon, tablet veya bilgisayar ekranına yoğun şekilde odaklanıldığında göz kırpma davranışı değişebiliyor. Gözlerin daha seyrek ya da tam kapanmadan kırpılması, göz yüzeyini kaplayan gözyaşı tabakasının daha hızlı bozulmasına neden olabiliyor.

Şikayetler daha belirgin hale gelebiliyor

Bunun sonucunda gözlerde kuruluk, yanma, batma, kumlanma hissi, kızarıklık ve zaman zaman bulanık görme ortaya çıkabiliyor. Göz kuruluğuna yatkın kişilerde, kontakt lens kullananlarda veya klimalı ve kuru ortamlarda uzun süre ekran karşısında kalanlarda şikayetler daha belirgin hale gelebiliyor. “Telefon kullanırken göz kırpma sayısının azalması göz yüzeyinin yeterince nemli kalmasını zorlaştırabilir. Kişinin telefonu bırakınca gözlerinde yanma, batma veya bulanıklık hissetmesi her zaman göz numarasının değiştiği anlamına gelmez; göz yüzeyindeki kuruluk ve dijital göz yorgunluğu da bu belirtilere neden olabilir.” ifadelerini kullanan Op. Dr. Ahmet Taşar, uzun süreli ekran kullanımında düzenli aralar verilmesinin önem taşıdığını belirtiyor.

Gece Telefon Kullanımı Uykuyu da Etkileyebilir

Gece ekran kullanımının etkileri yalnızca göz sağlığı ile sınırlı değil. Işık, vücudun uyku-uyanıklık döngüsünü düzenleyen sirkadiyen sistem üzerinde önemli bir role sahip. Akşam ve gece saatlerinde parlak ekran ışığına maruz kalmak, uykuya hazırlanma sürecini etkileyebiliyor. Telefon kullanımının uyku üzerindeki etkisinde yalnızca “mavi ışık” faktörüne odaklanmak ise yeterli değil. Ekranın parlaklığı ve kullanım süresinin yanı sıra sosyal medya, mesajlaşma, oyun veya video gibi zihinsel olarak uyarıcı aktivitelerin gece geç saatlere kadar sürmesi de uykuya geçişi geciktirebilir. Bu nedenle yatmadan hemen önce uzun süre telefon kullanmak yerine ekran süresinin azaltılması ve uykuya geçiş öncesinde daha düşük ışıklı, sakin bir ortam oluşturulması uyku düzeninin korunmasına yardımcı olabilir.

Karanlıkta Telefon Kullanmak Katarakt veya Glokoma Neden Olur mu?

Katarakt, gözün doğal merceğinin saydamlığını kaybetmesiyle; glokom ise görme sinirinde ilerleyici hasarla seyreden farklı hastalık süreçleridir. Retina hastalıklarının da yaş, genetik özellikler, diyabet, damar hastalıkları ve hastalığın türüne göre değişen çok sayıda risk faktörü bulunabilir. 

Op. Dr. Ahmet Taşar, “Dijital ekran kullanımına bağlı geçici yakınmalar ile katarakt, glokom veya retina hastalıklarını birbirinden ayırmak gerekir. Karanlıkta telefon kullanımının bu hastalıkları doğrudan oluşturduğunu söyleyemeyiz. Ancak bu durum, düzenli göz muayenesinin önemini ortadan kaldırmaz. Özellikle devam eden görme değişikliklerinde şikâyeti yalnızca telefon kullanımına bağlamamak gerekir.” diye konuşuyor.

20-20-20 Kuralı Gözleri Dinlendirmeye Yardımcı Olabilir

Uzun süreli ekran kullanımında alınabilecek basit önlemler dijital göz yorgunluğunun azaltılmasına yardımcı olabilir. Bunların başında ekran parlaklığının ortam ışığıyla uyumlu tutulması geliyor. Tamamen karanlık bir odada çok parlak ekrana bakmak yerine ortamda düşük düzeyde aydınlatma bulunması görsel konfor açısından tercih edilebilir.

Ekranın göze çok yakın tutulmaması, yazı boyutunun sürekli gözleri kısmayı gerektirmeyecek şekilde ayarlanması ve kesintisiz kullanım süresinin azaltılması da önem taşıyor. Uzun süre ekrana bakılması gereken durumlarda “20-20-20 kuralı” uygulanabilir. Bu yaklaşım, yaklaşık her 20 dakikada bir 20 saniye boyunca yaklaşık 20 feet, yani 6 metre uzağa bakarak yakın odaklanmaya kısa bir ara verilmesine dayanıyor. Bilinçli olarak daha sık göz kırpmak da göz yüzeyinin nemli kalmasına yardımcı olabiliyor.

Geçmeyen Bulanıklığı Yalnızca Telefona Bağlamayın

Telefon kullanımından sonra ortaya çıkan hafif göz yorgunluğu veya kuruluk dinlenmeyle azalabilir. Ancak görmede kalıcı veya giderek artan bulanıklık, belirgin göz ağrısı, yoğun kızarıklık, ışık çakmaları, aniden artan uçuşmalar, görme alanında gölge ya da perde hissi gibi belirtilerin yalnızca ekran yorgunluğuna bağlanmaması gerekiyor. 

Op. Dr. Ahmet Taşar, “Ekran kullanımına bağlı göz yorgunluğu günümüzde oldukça sık karşılaştığımız bir durum. Burada önemli olan, geçici ekran yakınmaları ile değerlendirilmesi gereken göz belirtilerini birbirinden ayırabilmektir. Şikayetler dinlenmeye rağmen devam ediyor, sık tekrarlıyor veya görmede belirgin bir değişiklik eşlik ediyorsa göz muayenesi ile nedenin değerlendirilmesi önem taşır.” diyerek sözlerini tamamlıyor.