Op. Dr. Hakan ErdoğanBeyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı

NİYE BEN?

En zor anlarda sorduğumuz, belki de hiçbir zaman kesin bir cevabı olmayan soru…

Hayatımız boyunca başımıza gelebilecek pek çok şeyi düşünürüz. Hastalanmayı, yaşlanmayı, sevdiklerimizi kaybetmeyi, beklenmedik kazaları… Ama bunların gerçekten başımıza geleceğine pek ihtimal vermeyiz. Sanki bütün bu ihtimaller başkalarının hayatına aittir. Bizim yaşamlarımız ise kendi bildiği yolda akıp gidecektir.

Ta ki bir gün doktorun karşısında oturana kadar…

Bazen bir tetkik sonucu, bazen beklenmedik bir tanı, bazen ameliyat öncesinde duyulan bir cümle, bazen de telefonun diğer ucundan gelen kötü bir haber bütün hayatımızı ikiye böler: O günden önce ve o günden sonra.

İşte o anda insanın zihninde bir soru belirir:

Niye ben?

Ciddi bir hastalık tanısı alan kişi sorar bunu. Ameliyat sırasında beklenmedik bir komplikasyon gelişen hasta ya da onun yakınları sorar. Çocuğunun ağır bir hastalıkla mücadele ettiğini öğrenen anne baba sorar. Sevdiği bir insanı kaybeden kişi sorar. Bazen de yıllarca sağlıklı yaşadıktan sonra bir anda hayatının kontrolünü kaybettiğini hisseden herkes…

Aslında bu soru yalnızca hastalığın nedenini merak etmekle ilgili değildir. Çok daha derin bir anlam taşır. İnsan, başına gelen olayın biyolojik açıklamasından önce, bunun kendi hayatında neden gerçekleştiğini anlamaya çalışır.

Bir olayın nedeni başka, insanın o olayla karşılaşmasının anlamı başkadır.

Tıp, hastalıkların nedenlerini araştırır. Genetik faktörleri, çevresel etkileri, biyolojik süreçleri, riskleri ve olasılıkları inceler. Bir tümörün nasıl geliştiğini, bir damarın neden tıkandığını, bir dokunun neden hasar gördüğünü açıklamaya çalışır. Bunların her biri son derece değerlidir.

Ancak bütün bu açıklamalar, hastanın zihnindeki o basit ama ağır soruyu her zaman karşılamaz: Niye ben?

Çünkü insan yalnızca biyolojik bir organizma değildir. Başına gelenleri anlamlandırmaya çalışan, geçmişiyle geleceği arasında bağ kuran, kendisini bir hikâyenin içinde konumlandıran bir varlıktır.

Bir hastalık tanısı aldığımızda yalnızca bedenimiz değişmez. Geleceğe ilişkin tasarılarımız, alışkanlıklarımız, ilişkilerimiz ve kendimiz hakkındaki düşüncelerimiz de değişebilir. Henüz yaşanmamış günlerimizi yeniden düşünmeye başlarız. Yapmayı planladığımız şeyler, görmek istediğimiz yerler, çocuklarımızla kurduğumuz hayaller bir anda belirsizleşir.

Belki de bu nedenle hastalık, yalnızca bedene ait bir olay değildir. Aynı zamanda insanın kendi hayatıyla kurduğu ilişkinin de sarsılmasıdır.

Peki, neden bazı insanlar hastalanır, bazıları hastalanmaz? Neden bazı ameliyatlar sorunsuz geçerken bazılarında komplikasyon gelişir? Neden bir aile çocuğunun ağır bir hastalığıyla mücadele etmek zorunda kalırken başka bir aile böyle bir deneyim yaşamaz?

Bilim bu soruların bir bölümüne yanıt verebilir. Risk faktörlerini belirleyebilir, olasılıkları hesaplayabilir, önlemler geliştirebilir. Fakat her olayın, her insanın başına neden geldiğini açıklayan kişisel ve kesin bir formül yoktur.

Bazen hayatımızda gerçekleşen olaylar, hak ettiğimiz ya da hak etmediğimiz şeylerin karşılığı değildir. Hastalık bir ceza değildir. Komplikasyon her zaman bir ihmalin sonucu değildir. Bir çocuğun hastalığı, anne babasının yaptığı ya da yapmadığı bir şeyin bedeli değildir. Sevdiğimiz bir insanı kaybetmek, yeterince iyi sevmemiş olmamızın sonucu hiç değildir.

Bunları söylemek önemlidir. Çünkü insan, kontrol edemediği olaylar karşısında çoğu zaman kendisini suçlamaya başlar. Bir açıklama bulamadığında suçluluk duygusuna, bir neden bulamadığında kader düşüncesine, bir çıkış yolu göremediğinde çaresizliğe sığınabilir.

Oysa her olayın mutlaka bir anlamı olmak zorunda değildir. Her acıdan bir ders çıkarmak, her kaybın arkasında gizli bir iyilik aramak, her hastalığı kişisel bir dönüşüm fırsatı olarak görmek zorunda da değiliz.

Bazen kötü bir şey, sadece kötü bir şeydir.

Ve bir hekim olarak bunu söyleyebilmek, hastaya umut vermekten vazgeçmek değil; onun yaşadığı gerçeğe saygı göstermektir.

İnsanın acısını küçültmeden, ona hemen bir anlam yüklemeye çalışmadan, yaşadığı şeyin ağırlığını kabul etmek gerekir.

Burada diğer sağlık çalışanlarına da önemli bir sorumluluk düşüyor. Bir hastaya yalnızca hastalığının adını, tedavi seçeneklerini ve başarı olasılıklarını anlatmak yeterli olmayabilir. Bazen hastanın ihtiyacı olan şey, bütün bu bilgilerin yanında kendisini anlayan bir insanla karşılaşmaktır.

Bizler ise doktorlar olarak her sorunun cevabını bilmek zorunda değiliz. Ancak bilmediğimiz şeylerin karşısında hastamızı yalnız bırakmamak zorundayız.

Özellikle cerrahide bu durum daha da belirginleşir. Ameliyata giren hasta, çoğu zaman yalnızca bir organını ya da hastalığını bize emanet etmez. Geleceğini, ailesini, beklentilerini ve kendisi için kurduğu hayatı da emanet eder. Her şey planlandığı gibi gitmediğinde, ortaya çıkan komplikasyon yalnızca tıbbi bir sorun olarak kalmaz; hastanın ve ailesinin bütün dünyasını etkileyebilir.

Böyle zamanlarda açıklık, dürüstlük, sorumluluk ve empati, tıbbi bilginin ayrılmaz parçalarıdır.

Hekim her zaman iyileştiremeyebilir ama hastasının yaşadığı acının karşısında yalnızca bir profesyonel olarak değil, bir insan olarak da durabilir.

Peki, bütün bunların sonunda insanın sorduğu soruya geri dönelim: Niye ben?

Bu sorunun en önemli özelliği, kesin bir cevabının olmamasıdır. Ama belki de soruyu başka bir yerden ele alabiliriz.

İnsan başına gelen her şeyi seçemez. Hangi hastalıkla karşılaşacağını, hangi kaybı yaşayacağını, hayatın hangi noktasında beklenmedik bir engelle karşılaşacağını belirleyemez. Fakat bütün bunların karşısında nasıl bir yol izleyeceği konusunda, her zaman olmasa da, bir ölçüde söz sahibi olabilir.

Bu, acının karşısında güçlü olmak zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Herkesin güçlü görünmesi, mücadele etmesi, umutlu kalması gerekmez. Bazen ağlamak, öfkelenmek, korkmak, hatta hiçbir şey yapmak istememek de insan olmanın bir parçasıdır.

Belki de asıl mesele, insanın yaşadığı acıyı inkâr etmeden hayatla yeniden ilişki kurabilmesidir.

Bazen bir tedaviye başlamak, bazen bir ameliyatı geride bırakmak, bazen bir yakının elini tutmak, bazen de kaybettiğimiz bir insanın hatırasıyla yaşamayı öğrenmek…

Maalesef.. Hayat kaldığı yerden değil daha olumsuz bir yerden süreceği için ve buna, yaşamaya mecbur olduğumuz için.

Yorumları oku / yorum yap

Op. Dr. Hakan Erdoğan diğer yazıları

Nasıl bir Üniversite? Longevity Hakkında Konuşmamız Lazım Beyin ile Omurilik Arasında Yeni Bir Köprü: Brain-Spine Interface Human Connectome Project: Beyin ve Bağlantısallık Omurgayı Makine Gibi Düşünmek İnsan Beyninin Peşinde: En zorlu viraja girerken..