Cumhuriyetin ilk Sağlık Bakanı Dr. Refik Saydam kimdir?
Cumhuriyetin ilk Sağlık Bakanı Dr. Refik Saydam kimdir? 29 Ekim 1923 sonrasında Türkiye'nin sağlık sisteminin kuruluşu ve Refik Saydam'ın çalışmaları
Türkiye Cumhuriyeti’nin 103. kuruluş yıl dönümünde, Cumhuriyetin ilk Sağlık Bakanı Dr. Refik Saydam’ın Türk sağlık tarihine bıraktığı miras yeniden gündeme geliyor. Cumhuriyetin ilanından bir gün sonra göreve başlayan Saydam, salgın hastalıklarla mücadeleden hastanelerin kurulmasına, sağlık personeli yetiştirilmesinden koruyucu hekimliğe kadar birçok alanda önemli çalışmalara öncülük etti.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilan edilmesiyle Türkiye, yalnızca yönetim biçiminde değil, sağlık hizmetlerinde de yeni bir döneme adım attı. Savaşlardan yorgun düşmüş, salgın hastalıklarla mücadele eden ve sağlık personeli sayısı oldukça sınırlı olan ülkede, modern sağlık sisteminin temellerinin atılması öncelikli hedefler arasında yer aldı.
Bu süreçte öne çıkan isimlerden biri, 30 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyetin ilk Sağlık Bakanı olarak göreve başlayan Dr. İbrahim Refik Saydam oldu.
Cumhuriyet kurulduğunda Türkiye'de yalnızca 554 doktor vardı
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye'nin sağlık altyapısı oldukça yetersizdi. Sağlık Bakanlığının tarihçesine göre 1923 yılında ülkede yalnızca 554 hekim, 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru ve 136 ebe bulunuyordu.
Ülke genelinde 86 yataklı sağlık kuruluşu ve toplam 6 bin 437 hasta yatağıyla hizmet veriliyordu.
Sıtma, verem, frengi ve trahom gibi bulaşıcı hastalıklar ise halk sağlığını tehdit eden başlıca sorunlar arasında yer alıyordu.
(Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Sağlık Bakanı Dr. Refik Saydam ve TBMM Başkanı Kâzım Özalp, İtalya (Roma) ziyaretinden dönen Başbakan İsmet İnönü’yü karşılamak üzere Ankara Tren Garı'nda bir araya gelmiştir (5 Haziran 1932)
Sağlık hizmetlerini Anadolu'ya yaymak için çalıştı
Refik Saydam'ın bakanlığı döneminde sağlık hizmetlerinin yalnızca büyük şehirlerde değil, Anadolu'nun farklı bölgelerinde de yaygınlaştırılması hedeflendi.
Ankara başta olmak üzere Erzurum, Diyarbakır ve Sivas gibi şehirlerde hastanelerin açılması, doğum ve çocuk bakımevlerinin kurulması, sağlık personeli yetiştirilmesi ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele edilmesi yönünde önemli adımlar atıldı.
Saydam döneminde koruyucu sağlık hizmetlerine ağırlık verilirken sağlık sisteminin merkezi bir planlama anlayışıyla yönetilmesi benimsendi.
1928'de Hıfzıssıhha Enstitüsü kuruldu
Cumhuriyetin sağlık alanındaki önemli adımlarından biri de 1928 yılında Ankara'da Merkez Hıfzıssıhha Müessesesinin kurulması oldu.
Daha sonra Refik Saydam'ın adını alan kurum, bulaşıcı hastalıklarla mücadele, laboratuvar çalışmaları ve halk sağlığının korunması açısından önemli görevler üstlendi.
Ayrıca 1928 yılında sağlık mesleklerinin uygulanmasını düzenleyen 1219 sayılı kanun, 1930 yılında ise halk sağlığı alanının temel düzenlemelerinden biri olan 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu çıkarıldı.
İlk Sağlık Bakanı konusunda önemli tarihsel ayrıntı
Türkiye'de Sağlık Bakanlığının temeli, Cumhuriyetin ilanından önce, 3 Mayıs 1920 tarihinde atıldı. O dönemde kurulan Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletinin ilk bakanı Dr. Adnan Adıvar oldu.
Ancak 29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilan edilmesinin ardından kurulan ilk Cumhuriyet hükümetinin Sağlık Bakanı Dr. Refik Saydam olarak tarihe geçti.
103 yıl sonra Cumhuriyetin sağlık mirası
Cumhuriyetin ilk yıllarında birkaç yüz doktorla yürütülen sağlık hizmetleri, geçen 103 yılda hastaneleri, üniversiteleri, araştırma merkezleri ve sağlık çalışanlarıyla büyük bir kurumsal yapıya dönüştü.
Refik Saydam'ın öncülük ettiği koruyucu hekimlik, salgın hastalıklarla mücadele ve sağlık hizmetlerine erişim gibi başlıklar, bugün de Türkiye'nin sağlık politikalarının temel gündemleri arasında bulunuyor.
Cumhuriyetin 103. yılında Refik Saydam'ın çalışmaları, Türkiye'de modern sağlık hizmetlerinin hangi koşullarda inşa edildiğini hatırlatıyor.
Kaynakça:
T.C. Sağlık Bakanlığı – Sağlık Bakanlığının Tarihçesi; Atatürk Ansiklopedisi – İbrahim Refik Saydam; Atatürk Ansiklopedisi – Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti; Atatürk Ansiklopedisi – Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü; İstanbul Tabip Odası – Cumhuriyet Dönemi Sağlık Politikaları ve Örgütlenme.
Kapak fotoğrafı: wikipedia