Uzm. Psk. Mevliye YAVUZ

Uzm. Psk. Mevliye YAVUZ

sagliktabugun@gmail.com

Yazarın tüm yazıları

Özünü Tanımadan, Zannettikleriyle Bir Ömür Yaşayan İnsan

Daha kendini tanımaya fırsat bulamadan, başkalarının onun hakkında kurduğu anlamları, beklentileri ve tanımları içselleştirerek yaşamaya başlar. Farkına varmadan, kendisine ait sandığı birçok özelliğin aslında ona yüklenmiş olduğunu taşır. Ve çoğu insan, bu ayrımı hiç sorgulamadan bir ömür geçirir.

Henüz kendini tanımadan gerçekleşen bu süreçte insan, büyük ölçüde başkalarının kendisine tuttuğu aynadan kendini görür. Özellikle ebeveynlerin çocuğa yansıttıkları; duyguları, korkuları, kaygıları, değerleri ve ona yükledikleri anlamlar, çocuğun kendini tanımlama biçiminde önemli bir yer tutar.

Bazen ebeveynlerin kendi kaygıları, korkuları ya da yaşamı anlamlandırma biçimleri farkında olmadan çocuğun dünyasına taşınır. Basit gibi görünen bazı özelliklere yapılan yoğun vurgu ya da ebeveyne ait inançların çocuğun gerçeğiymiş gibi aktarılması, kişinin zamanla kendisini olduğundan farklı, hatta çarpık bir biçimde algılamasına neden olabilir.

Elbette bu aktarım yaşamın doğal akışının bir parçasıdır. İnsanlık; kültürel mirasını, değerlerini ve yaşam deneyimlerini nesilden nesile bu yolla aktarır. Ancak aynı akış içinde yalnızca değerler ve deneyimler değil; çözülmemiş duygular, korkular ve kimi zaman travmalar da kuşaklar arasında taşınabilir.

Bu nedenle erken dönemde gerçekleşen bu aktarımın yaşamımız üzerindeki etkilerini fark edebilmek önemlidir.

Kişi, özellikle ergenlik döneminde kendisini, değerlerini ve kendine ait olduğunu düşündüğü özellikleri yeniden gözden geçirmeye başlar. Bu süreç çoğu zaman bilinçli yaşanmaz. Ergenlikte sıkça gördüğümüz inkâr, itiraz ve uzaklaşma hâlleri yalnızca bir karşı çıkış değildir; kişinin kendine ait olabilecek bir alan açma çabasının doğal parçalarıdır. Adeta eski kabuğunu çatlatırken, yeni bulduğu parçalarla kendini yeniden inşa etmeye çalışır.

Ancak bugün bu sürecin önünde geçmiş dönemlerden farklı yeni bir dinamik bulunuyor. Kimliğin zaman içinde deneyimlenerek oluştuğu bir dünyanın yerine, hazır kimliklerin sürekli dolaşımda olduğu dijital bir kültürün içinde yaşıyoruz.

Eskiden kişi, kendisine aktarılan tanımlardan ayrışmaya çalışıyordu. Bugün ise buna ek olarak sosyal medyanın, dijital kültürün ve yapay zekânın ürettiği sayısız kimlik önerisiyle de karşı karşıya kalıyor. Örneğin sosyal medyada sürekli karşılaştığımız “başarılı girişimci”, “fit ve disiplinli yaşam”, “her an mutlu ve üretken insan” gibi kalıplar, farkında olmadan bize nasıl biri olmamız gerektiğini fısıldıyor. İnsanlar çoğu zaman kendi gerçek yaşamlarını değil, bu kalıplara uygun görünen anlarını paylaşıyor; biz de bu seçilmiş görüntüleri gerçekliğin tamamı sanabiliyoruz.

Benzer şekilde, kısa videolarla yayılan “sabah 5’te kalk, meditasyon yap, sporunu yap, gününü planla” gibi rutinler, herkes için geçerliymiş gibi sunuluyor. Oysa bu yaşam tarzı herkesin ihtiyaçlarına, koşullarına ya da kişiliğine uygun olmayabilir. Buna rağmen kişi, kendine ait olanı keşfetmek yerine bu hazır şablonları uygulamaya çalışabiliyor.

Yapay zekâ da bu sürecin yeni bir parçası hâline geldi. Artık insanlar nasıl konuşmaları gerektiğini, nasıl görünmeleri gerektiğini, hatta nasıl düşünmeleri gerektiğini bile öneriler üzerinden şekillendirebiliyor. Bir metni, bir paylaşımı ya da bir kimlik ifadesini birkaç saniyede “daha doğru”, “daha etkileyici” hâle getirmek mümkün. Ancak bu kolaylık, zamanla kişinin kendi sesini duymasını zorlaştırabiliyor.

Tüm bunların ortak noktası şudur: İnsan, kendi deneyiminden doğan bir kimlik inşa etmek yerine, hazır sunulan kimlikleri fark etmeden benimsemeye başlayabiliyor. Yani kişi, kendini yaşamadan önce kendisi hakkında oluşturulmuş kalıpları yaşamaya başlıyor.

Kendine ait olanı keşfetmek yerine, bazen hazır olanı copy-paste etmek daha kolay geliyor.

Oysa kendilik, ödünç alınabilecek ya da kopyalanabilecek bir yapı değildir. İnsan, kendini ancak kendi deneyimlerinden, kendi duygularından, kendi ihtiyaçlarından ve kendi yaşamıyla kurduğu ilişkiden hareketle inşa edebilir. Kendine ait olanla kendisine aktarılanı ayırabildiği ölçüde, kendiliği de daha sağlam bir zeminde şekillenmeye başlar.

Bu dönüşüm aslında yaşamın doğal akışı içinde hemen herkesin deneyimlediği bir süreçtir. Kimi zaman yaşam deneyimleriyle, kimi zaman terapiyle, kimi zaman da insanın kendine dürüstçe bakabilme cesaretiyle derinleşir.

Belki de buna bir metamorfoz demek mümkündür.

Çünkü yaşamın doğasında değişim vardır. İnsan da yaşam gibi, tek seferde tamamlanan değil; kendini defalarca yeniden kuran bir varlıktır. Kendimizi yeniden tanımladığımız her dönem, eski bir parçanın çözülmesine ve yeni bir parçanın oluşmasına alan açar.

Bu yüzden kendini tanıma çabası yalnızca ergenliğe ait değildir. Yaşamın farklı dönemlerinde, özellikle kırklı yaşlar gibi önemli geçişlerde insan yeniden durur; yaşamını, ilişkilerini ve kendisini başka bir gözle değerlendirmeye başlar.

Yaşam boyunca insanlar bizi tanımlamaya devam edecektir. Bu kaçınılmazdır. Ancak asıl mesele, bu tanımların hangisinin gerçekten bize ait, hangisinin ise başkalarının bize yüklediği anlamlardan oluştuğunu ayırt edebilmektir.

Belki bugün kendinize küçük bir alan açabilirsiniz.

Bir kâğıt alın ve kendinizi tanımladığınıza inandığınız özellikleri yazın.

Sonra her birinin yanına şu soruyu ekleyin:

Bu gerçekten bana mı ait, yoksa bana ait olduğu söylendiği için zamanla benimsediğim bir tanım mı?

Belki de yaşam, kendimizi yeniden yeniden tanımaya çalıştığımız uzun bir yolculuktur.

Ve belki de bu yolculukta yalnız değiliz. Çocuklarımız, eşimiz, ailemiz ve en yakın ilişkilerimiz de hem bizi tanımlayan hem de kendimizi yeniden tanımamıza aracılık eden aynalara dönüşür.

Eğer bu yazı, kendiniz hakkında yeniden düşünmeniz için küçük de olsa bir alan açabilirse, ne mutlu bana.

Sağlıcakla ve güzellikle kalın.
 Bir sonraki yazıda görüşmek dileğiyle.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.