Uzm. Psk. Mevliye YAVUZ

Uzm. Psk. Mevliye YAVUZ

sagliktabugun@gmail.com

Yazarın tüm yazıları

Kendi Hayatının Canlı Bombası Olmak

Bazı insanlar kendilerini kurtararak değil, kendilerini patlatarak var olmaya çalışır.

Buradaki “canlı bomba”, gerçek anlamıyla kullandığım bir kavram değil. Kendi yaşamını adım adım sabote eden; bağımlılıklarıyla, tekrar eden yıkıcı ilişkileriyle, toplumun kabul etmediği davranışlarıyla hem kendisine hem çevresine zarar veren insanı anlatan bir metafor.

Bu insanlar bir gün ansızın ortaya çıkmazlar. Hikâyelerinin ilk izleri çoğu zaman henüz küçük bir sistemin, yani ailenin içindeyken görülmeye başlar.

Bazı ailelerde hayat dışarıdan oldukça uyumlu görünür. Herkes görevini yerine getirir, kurallara uyar ve fazla ses çıkarmaz. Ancak bu uyumun altında konuşulmayan çatışmalar, bastırılmış öfkeler, ertelenen ayrılıklar ve duygusal olarak donmuş ilişkiler bulunabilir. Ortada görünür bir kavga yoktur; fakat gerçek bir temas da olmayabilir. Sonra o ailede bir çocuk hareketlenir.Çok konuşur, çok koşar, yerinde duramaz, kurallara uymaz ve sürekli dikkat çeker. Eskiden böyle çocuklar için “götünde kurt var” denirdi; bugün ise hızla “dikkat eksikliği” denebiliyor.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: DEHB, yalnızca aile içindeki huzursuzlukla açıklanamayacak  bir nörogelişimsel durumdur. Her hareketli çocuğun davranışını aile sistemine bağlamak da çocuğun yaşadıklarını yalnızca bir tanıya indirgemek kadar sorunludur.

Yine de sistemik açıdan başka bir ihtimali düşünmek mümkündür:

Bu çocuk, bireysel özelliklerinin yanında, içinde yaşadığı sistemin konuşamadığı bir şeyin semptomunu da üretiyor olabilir mi?

Belki ailenin donmuş ritmi içinde hareketi, bastırılmış öfkenin içinde sesi, kimsenin birbirine temas etmediği bir evde temas arayışını temsil ediyordur. Belki de yalnızca kendisine ait olmayan, fakat taşıyıcısı hâline geldiği bir gerilimi davranışlarıyla görünür kılıyordur.

Bu kesin bir açıklama değil, üzerinde düşünülmesi gereken bir hipotezdir.

Çünkü hiçbir davranışın tek bir nedeni yoktur. Biyolojik yatkınlıklar, mizaca ilişkin özellikler, gelişimsel ihtiyaçlar, travmatik yaşantılar, aile ilişkileri ve içinde bulunulan toplumsal koşullar birbirine temas ederek insanın davranışlarını şekillendirir. Sistemik bakış, bütün bunların içinden yalnızca şu soruyu ekler:

Bu davranış, ait olduğu ilişkiler sistemi içinde nasıl bir işlev görüyor?

Bazen bütün gözler hareketli, öfkeli ya da kuralları bozan çocuğa çevrilir. Böylece ailenin sorunu artık iletişimsizlik, mutsuzluk veya duygusal kopukluk değildir. Sorun, “problemli çocuk” olarak tanımlanır. Çocuğun davranışları konuşulurken ailedeki diğer ilişkiler görünmez hâle gelir.

Bu durumda çocuk, sistemin semptom üreten ya da semptomu taşıyan üyesine dönüşmüş olabilir.

Okula başladığında aynı örüntü başka bir sahnede devam edebilir. Sınıf düzenine uymaz, öğretmeni zorlar, arkadaşlarıyla çatışır. Davranışları anlaşılmaya değil, düzeltilmeye çalışılır. Eğitim kurumları ve daha sonra iş hayatı, kişiyi toplumun kabul ettiği sınırlara çekmeye çalışır.

Elbette birlikte yaşayabilmek sınırları, sorumlulukları ve davranışlarımızın sonuçlarını görebilmeyi gerektirir. Her toplumsal düzenleme baskı, her uyumsuzluk da özgürleşme değildir. Bazen sınırlar iyileştirici ve koruyucudur. Bazen de “uyum” adı altında kişiden, sistemin aksayan taraflarına sessizce katılması beklenir.

Bazı insanlar bütün düzenleme girişimlerine rağmen bu yapılara tutunamaz. Okuldan uzaklaşır, işlerini kaybeder, ilişkilerini sabote eder veya bağımlılıklara yönelir. Kendisine sunulan her imkânı bozuyor gibi görünür. Yakınları aynı cümleyi tekrarlar:

“Kendine yazık ediyor.”

Peki gerçekten yalnızca kendisine mi yazık ediyordur?

Bu davranış sadece bireysel bir yıkım mıdır? Yoksa herkesin gördüğü, bildiği fakat konuşmadığı birtakım şeylerin semptomunu üretiyor olabilir mi?

Bu da yine kesin bir hüküm değil, bir hipotezdir.

Belki kişi sözcüklerle ifade edemediği bir şeyi yaşamıyla anlatmaya çalışıyordur. Belki taşıyamadığı duyguları bedenine, ilişkilerine ve seçimlerine aktarıyordur. Belki de bütün bunlar aynı anda gerçekleşiyordur.

Bazı insanlar acılarını anlatmaz; sadece yaşar ve yaşatırlar..

Terk edilme korkularını karşılarındakini terk ederek, değersizliklerini kendilerini değersiz hissettiren ilişkiler seçerek, öfkelerini bağımlılıklarla bedenlerine yönelterek görünür kılabilirler. Sözcüklerle kuramadıkları cümleyi hayatlarını dağıtarak kurarlar. Böylece patlama yalnızca kendilerinde gerçekleşmez; aileyi, partneri, çocukları ve yakın çevreyi de etkiler.

Burada bir noktaya daha değinmek gerekir; kişinin semptomunun taşıdığı anlamı araştırmak, verdiği zararı mazur görmek değildir.

Bir insan ait olduğu sistemin yüklerini taşıyor olabilir; ancak yetişkin olduğunda davranışlarının sonuçlarıyla yüzleşme sorumluluğunu da taşır. Geçmiş, yıkıcılığın nasıl oluştuğunu anlamamıza yardım edebilir; fakat yıkıcılığa sınırsız bir mazeret sunmaz.

Metaforik anlamda canlı bombaya dönüşen kişi, aynı anda hem kendi yaralarının taşıyıcısı hem de başkalarının yaralanmasına neden olan kişi olabilir. Bir yandan kendisine aktarılmış yüklerin altında ezilirken diğer yandan bu yükleri çevresindeki insanlara aktarabilir.

“Beni görün” diye bağırırken başkalarının hayatında yaralar açar. Duyulmak ister; fakat kullandığı dil insanların ona yaklaşmasını değil, ondan uzaklaşmasını sağlar.

Trajedi tam da buradadır:

Temas ararken yalnızlaşır.
 Anlaşılmak isterken korkulan birine dönüşür.
 Var olmak isterken kendi varlığını tüketir.

Belki de sormamız gereken tek soru, “Bu insan neden kendine yazık ediyor?” değildir.

Bu insan, hayatını mahvetmeden önce ne anlatmaya çalışıyordu?

Hangi sözü duyulmadı?

Hangi duygusu taşıyamayacağı kadar büyüdü?

Ürettiği semptom yalnızca kendisine mi aitti?

Yoksa bu semptom, içinde bulunduğu ailenin, ilişkilerin ve toplumun görüp de konuşmadığı şeylerden de izler taşıyor olabilir miydi?

Patlamayı yargılamak kolaydır.

Zor olan, bu patlamayı tek bir nedene indirgemeden fitilin nerelerde, kimlerin ellerinde ve hangi sessizliklerin içinde tutuştuğuna bakabilmektir.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.