Kadın ve Erkek Gerçekten Bu Kadar Farklı mı?

Cinsiyetlerin insanların ruhsal yapılarını nasıl etkilediği ile ilgili konu çok uzun zamandır tartışılan ele alınan hatta geçen zaman içerisinde yaşanan teknolojik bilimsel değişimlerde tekrardan revize edilen kavramları bulunan önemli bir konu.

Kadın ve erkek nesiller boyu süren ve sürecek olan temel çatışmalara sahip hadi bugün o çatışmaların sorularını beraber sorup cevaplayalım.

1-Kadın ve erkek, bir türün farklı alt katmanları olabilir mi?

Bu soruyu biyolojik olarak sorduğumuzda yanıt oldukça açık: Hayır. Kadın ve erkek iki ayrı tür değildir. Her ikisi de Homo sapiens, yani insan türünün üyeleridir. Ancak meseleye yalnızca biyolojik sınıflandırma açısından değil, psikolojik ve ilişkisel deneyim açısından baktığımızda soru başka bir anlam kazanmaya başlar.

Önce kavramları ayıralım.

Tür, biyolojide canlıların sınıflandırılmasında kullanılan temel kategorilerden biridir. İnsan, Homo sapiens adı verilen tek bir türe aittir.

Cinsiyet ise kişinin biyolojik özellikleriyle ilişkili bir kavramdır. Kromozomlar, hormonlar, üreme organları ve ikincil cinsiyet özellikleri bu biyolojik yapılanmanın parçalarıdır. Kadın ve erkek bu nedenle iki ayrı insan türü değil, aynı insan türü içerisindeki cinsiyet farklılaşmasının kategorileridir.

Fakat gündelik hayata, özellikle de yakın ilişkilere baktığımızda bu biyolojik açıklama yaşadığımız deneyimi açıklamaya yetmez.

Çünkü kadın ve erkek bazen aynı olayın içinde sanki tamamen farklı iki gerçeklik yaşıyormuş gibi davranabilir.

Aynı tartışma yaşanır; biri için mesele birkaç saat sonra kapanmıştır, diğeri günler sonra bile konuşmanın ayrıntılarını düşünmektedir. Aynı sessizlik biri için “biraz yalnız kalma ihtiyacı” anlamına gelirken diğeri için “aramızdaki bağ tehlikede” anlamına gelebilir. Aynı cümle birinin dünyasında küçük bir olayken diğerinin dünyasında çok daha eski bir duygusal yaraya temas edebilir.

İşte tam burada biyolojik sorunun yanına psikolojik bir soru eklenir:

2- Kadın ve erkek gerçekten birbirinden bu kadar farklı mı, yoksa farklı olduklarına inanarak birbirlerini farklılaştırıyorlar mı?

Bu soru önemlidir çünkü insan yalnızca biyolojisinin ürünü değildir.

Doğduğumuz andan itibaren kadın ya da erkek olmaya ilişkin bir anlam dünyasının içine doğarız. Nasıl davranmamız gerektiğini, hangi duyguların bize yakıştırıldığını, hangilerinin saklanması gerektiğini, ilişkide kimden ne beklendiğini yalnızca aileden değil; kültürden, dilden, masallardan, filmlerden, sosyal çevreden ve önceki kuşaklardan öğreniriz.

Bir kız çocuğunun korkusunu ifade etmesi kabul görebilirken aynı korkuyu yaşayan erkek çocuğuna “korkacak ne var?” denebilir. Kız çocuğunun ağlamasına alan açılırken erkek çocuğunun ağlaması güçsüzlükle ilişkilendirilebilir. Buna karşılık öfke erkek çocuk için daha kabul edilebilir bir duygu olurken kız çocuğunun öfkesi bastırılabilir.

Yıllar sonra bu iki çocuk yetişkin bir ilişkide karşılaştığında yalnızca iki birey karşılaşmaz.

Onlarla birlikte öğrenilmiş kadınlık ve erkeklik hikâyeleri de ilişkiye girer.

Bu nedenle bugün kadın ve erkek arasında gözlemlediğimiz bazı farklılıkların ne kadarının biyolojik, ne kadarının yıllarca tekrar edilmiş kültürel ve ilişkisel örüntüler olduğunu birbirinden ayırmak düşündüğümüzden daha zordur.

Üstelik bir şeye “kadın davranışı” ya da “erkek davranışı” dediğimiz anda başka bir tehlike ortaya çıkar: Karşımızdaki kişiyi anlamaya çalışmak yerine onu ait olduğunu düşündüğümüz kategori üzerinden okumaya başlarız.

Buradan diğer soruya geçebiliriz.

3-Kadın ve erkek aynı duyguyu aynı yoğunlukta mı yaşar?

Kadınların duyguları erkeklerden daha yoğun yaşadığı düşüncesi oldukça yaygındır. Gündelik gözlem de zaman zaman bunu destekliyor gibi görünür. Kadın daha fazla konuşabilir, yaşadığı olayın ayrıntılarını daha uzun süre hatırlayabilir, duygusal değişimleri daha görünür biçimde ifade edebilir.

Erkek ise susabilir, konuyu kapatabilir veya yaşanan olaydan uzaklaşmak isteyebilir.

Buradan kolaylıkla şu sonuca varabiliriz:

Kadın daha çok hissediyor, erkek daha az hissediyor.

Fakat bu çıkarım fazla hızlıdır.

Çünkü duyguyu yaşamak, duygunun farkına varmak, onu adlandırabilmek, ifade etmek ve başka biriyle paylaşmak birbirinden farklı psikolojik süreçlerdir.

Bir insan yoğun bir kaygı yaşayabilir fakat “kaygılıyım” diyemeyebilir. Bunun yerine öfkelenebilir.

Yoğun bir kırgınlık yaşayabilir fakat kırıldığını söylemek yerine uzaklaşabilir.

Terk edilme korkusu yaşayabilir fakat “seni kaybetmekten korkuyorum” demek yerine karşısındakini kontrol etmeye çalışabilir.

Yetersizlik hissedebilir fakat bunu savunmacılık ya da eleştiri biçiminde gösterebilir.

Dolayısıyla dışarıdan gördüğümüz davranış, içeride yaşanan duygunun doğrudan ölçüsü değildir.

Bir erkek susuyorsa hiçbir şey hissetmediği sonucuna varamayız. Bir kadın sürekli konuşuyorsa da mutlaka daha yoğun hissettiğini söyleyemeyiz.

Belki de farklı olan duygunun miktarı değil, duygunun izlediği yoldur.

Biri duyguyu söze taşır.

Diğeri davranışa.

Biri yakınlaşır.

Diğeri uzaklaşır.

Biri anlamlandırmaya çalışır.

Diğeri düzenleyebilmek için bir süre duygudan çıkmaya çalışır.

Bu noktada yeni bir soru ortaya çıkar:

4-Kadın ve erkek aynı duyguları farklı mı yaşarlar, yoksa farklı yaşamayı mı öğrenirler?

Muhtemelen bu sorunun tek bir cevabı yoktur.

Biyolojiyi bütünüyle yok sayamayız. Hormonal sistemler, üreme biyolojisi, bedensel süreçler ve stres sistemleri deneyimlerimizi etkiler.

Fakat insan biyolojisinin üzerine çok erken dönemlerden itibaren kültür ve ilişki yazılmaya başlanır.

Bir çocuğa yıllarca “duygunu anlat” denirken diğerine “güçlü ol” denildiğinde yalnızca iki farklı davranış öğretilmez. Çocuk zamanla kendi iç dünyasıyla ilişki kurmanın da farklı yollarını öğrenebilir.

Bu nedenle biyoloji ile öğrenilmiş olanı birbirinin karşısına koymak yerine bunların nasıl iç içe geçtiğine bakmak daha anlamlıdır.

Belki kadın ve erkek arasındaki bazı duygusal farklılıklar bedenden başlar, kültür tarafından biçimlendirilir ve ilişkiler içerisinde tekrar tekrar güçlendirilir.

Fakat meseleye bir kat daha aşağıdan baktığımızda çok daha ilginç bir şey ortaya çıkar.

5-Duygular farklıysa, ihtiyaçlar da gerçekten farklı mı?

Bir kadının ilişkide daha fazla konuşmak istemesiyle bir erkeğin yalnız kalmak istemesi yüzeyde birbirine zıt iki ihtiyaç gibi görünebilir.

Kadın yakınlık ister.

Erkek alan ister.

Kadın konuşmak ister.

Erkek susmak ister.

Buradan hareketle “kadınların ihtiyacı yakınlık, erkeklerin ihtiyacı özgürlüktür” demek çok kolaydır.

Ama biraz daha derine indiğimizde bu ayrım çözülmeye başlar.

Çünkü insanın temel psikolojik ihtiyaçları cinsiyete göre bütünüyle değişmez.

Hepimiz görülmek, değerli hissetmek, güvende olmak, kabul edilmek, bağ kurmak, ait olmak ve aynı zamanda kendi sınırlarımızı koruyabilmek isteriz.

Fark çoğu zaman ihtiyacın kendisinden çok, hangi ihtiyacın tehdit altında hissedildiğinde ve o ihtiyacın nasıl ifade edildiğinde ortaya çıkar.

Örneğin ilişkide bir uzaklaşma yaşandığını düşünelim.

Kadın:

“Benimle konuşmuyorsa, beni merak etmiyorsa artık onun için önemli değilim.” diye düşünebilir.

Yüzeyde konuşmak isteyen bir kadın vardır.

Fakat konuşma talebinin altında başka bir soru olabilir:

“Hâlâ senin için önemli miyim?”

Dolayısıyla konuşmak yalnızca konuşmak değildir. Bağın hâlâ var olduğunu kontrol etmenin bir yolu haline gelebilir.

Erkek ise aynı tartışmada:

“Ne yaparsam yapayım yetmiyor. Yine yanlış bir şey yaptım.” diye deneyimleyebilir.

Ve uzaklaşabilir.

Yüzeyde ilişkiye ilgisiz görünen bir erkek vardır.Fakat uzaklaşmanın altında şu soru bulunabilir:

“Senin gözünde hâlâ yeterli miyim?”

Biri ilişkiye yaklaşarak değerli olduğunu anlamaya çalışırken diğeri kendisini korumak için ilişkiden bir süre uzaklaşabilir.

Davranışları birbirinin tam tersi olduğu halde, derindeki ihtiyaç şaşırtıcı biçimde birbirine yaklaşır:

“Senin gözünde değerli miyim?”

Biri bunu:“Bana yaklaş.” diyerek sorar.Diğeri:

“Beni olduğum halimle kabul et.” diyerek.

O halde belki kadın ve erkeğin ihtiyaçları düşündüğümüz kadar farklı değildir.

Aynı insani ihtiyaçlara farklı duygusal yollardan ulaşmaya çalışıyor olabilirler.

Ve tam burada ilişkilerde çok önemli başka bir mekanizma devreye girer.

6-Peki kendi duygusal zeminimizi karşımızdakine ne kadar yansıtıyoruz?

Yansıtma kavramı psikolojide kişinin kendisine ait duygu, düşünce, dürtü veya özellikleri başka bir kişiye atfetmesiyle ilişkili bir savunma mekanizmasını ifade eder. Ancak ilişkilerde daha geniş anlamıyla da kendi iç dünyamızı karşımızdakini anlamanın ölçüsü haline getirebiliriz.

Ben sevildiğimde konuşmak istiyorsam, sevgiyi konuşmakla eşleştirebilirim.

O halde karşımdaki konuşmadığında:

“Demek ki benim kadar önemsemiyor.”sonucuna varabilirim.

Ben sevdiğim kişiye alan bırakmayı sevgi olarak deneyimliyorsam, karşımdaki sürekli temas istediğinde:

“Demek ki beni olduğum gibi kabul etmiyor.”diye düşünebilirim.

Buradaki kritik sorun şudur:

İnsan karşısındaki kişinin davranışını onun duygusal sözlüğüyle değil, kendi duygusal sözlüğüyle tercüme etmeye başlar.

Benim için sessizlik sevgisizlikse sen sustuğunda sevgisiz olduğunu düşünürüm.

Benim için alan bırakmak sevgiyse sen yakınlık istediğinde bunu baskı olarak okuyabilirim.

Böylece iki kişi birbirlerine bakarlar fakat her biri bir miktar kendi iç dünyasını görür.

Buradan başlangıçtaki soruya çok daha farklı bir yerden dönebiliriz.

7-Karşımızdaki gerçekten kadın ya da erkek olduğu için mi böyle davranıyor, yoksa biz kadınlığa ve erkekliğe dair öğrendiklerimizi ona yansıtıp sonra kendi yansımamızla mı ilişki kuruyoruz?

Belki bir erkeğin susmasını yalnızca o erkeğin davranışı olarak görmüyoruz.

“Erkekler zaten konuşmaz.”diyoruz.

Bir kadının yakınlık arayışını yalnızca o kadının ihtiyacı olarak görmüyoruz.

“Kadınlar zaten çok duygusal.”diyoruz.

Böyle yaptığımızda karşımızdaki kişiyi anlamaktan uzaklaşıp onu zihnimizdeki kadınlık ve erkeklik kategorilerine yerleştiriyoruz.

Sonra ilginç bir şey oluyor:

Beklentilerimiz davranışlarımızı, davranışlarımız karşı tarafın tepkilerini, onun tepkileri de başlangıçtaki inancımızı güçlendiriyor.

Ve sonunda:

“Gördün mü? Kadınlar böyle.”ya da:“Erkekler zaten böyle.”diyoruz.

Belki de bazen neden sandığımız şey, aslında ilişkinin içinde üretilmiş bir sonuçtur.

Asıl mesele şunu fark edebilmektir:

Şu anda sana mı tepki veriyorum, yoksa sende gördüğüm ve sana yüklediğim bir şeye mi?

Yazarın tüm yazıları