İlişkide 'An'laşamamakta Anlaşmak Bütün Mesele Bu!

Bazı ilişkiler sevgi bittiği hâlde bitmez. İlişkilerin neden başlayamadığı kadar, neden bitemediği de üzerine düşünülmesi gereken önemli meselelerden biridir. Bu yazıda, yıllardır seanslarda karşılaştığım bir ilişki dinamiğinden söz etmek istiyorum. Özellikle ilişkilerin bitebilme kapasitesi, ilişkileri sonlandıran kişilerin sonrasında yeniden ilişki kurabilme becerileri ve ilişkinin içinde alınan roller üzerine yaptığım gözlemlere dayanan bir değerlendirme paylaşmak istiyorum.

İnsanlar birbirlerine zarar verdiklerini bildikleri hâlde aynı ilişkinin içinde kalmaya devam ederler. Dışarıdan bakıldığında “uzun süren ilişki”, “emek verilmiş birliktelik” ya da “vazgeçmemek” gibi görünen şeyin altında bazen tükenmişlik, kaybolmuş bir kendilik ve yıllarca çeşitli yollarla yansıtılmış  bir öfke vardır. 

Yıllardır yaptığım seanslarda en sık karşılaştığım dinamiklerden biri şudur: İlişki içerisinde  verici konumda olan, ilişkinin sorumluluğunu daha fazla üstlenen ve ilişkiyi sürdürebilmek adına sürekli yatırım yapan kişi, zamanla ilişkiden çıkmakta daha fazla zorlanmaktadır.(Bu konumun dinamikleri ayrı bir yazı konusudur.)Çünkü yapılan her duygusal yatırım, ilişkinin bitişini yalnızca bir ayrılık değil; aynı zamanda verilen emeğin, geçirilen zamanın, kurulan hayalin ve kişinin kendi varoluşunun bir parçasının kaybı hâline getirmektedir.

Buna karşılık ilişkide sorumluluk almayan, ilişkinin duygusal yükünü taşımayan ya da ilişkiyi sürdürmek adına aktif bir çaba göstermeyen kişi ise çoğu zaman ilişkiyi farklı bir yerden deneyimler. Özellikle karşı tarafın ilişki için çabalamaya devam etmesi, gitmemesi, öfkelenmesine rağmen ilişkiyi terk etmemesi; bu kişi tarafından “ilişkinin zaten sürdüğü” ya da “yeterince emek verildiği” şeklinde algılanabilmektedir. Çünkü ilişkide kalmayı ve bekleme alanını terk etmemeyi çoğu zaman bir emek göstergesi olarak değerlendirmektedir. 

Oysa bir ilişkinin sürdürülebilir olması; yalnızca taraflardan birinin “beklemede” kalmasıyla değil, ilişkinin karşılıklılık ilkesini koruyabilmesiyle mümkündür. İlişkinin başladığı andan itibaren sınırların eşit biçimde kurulabildiği, duygusal sorunların tek bir kişiye bırakılmadığı, ilişkinin devamlılığı için gerekli olan bakımın karşılıklı verildiği birliktelikler çok daha sürdürülebilir olmaktadır.

Burada sözünü ettiğim mesele; sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan “ilişki tüyoları”, manipülatif öneriler ya da dost sohbetlerinde dolaşan yüzeysel ilişki reçetelerinden oldukça farklıdır. Günümüzde birçok insan, ilişkisini sürdürebilmek adına çeşitli güç alanlarını kullanmaya çalışmaktadır. Kimi zaman cinsellik, kimi zaman ekonomik güç, kimi zaman ilgi çekme ya da geri çekilme davranışları; ilişkide dengeyi kontrol altında tutmanın bir yolu hâline gelmektedir. Ancak ilişki, bir güç savaşı değildir. 

Sistemik bakış açısıyla ilişki; yalnızca iki kişinin yan yana gelmesinden ibaret değildir. İlişki, iki kişinin oluşturduğu daha büyük bir sistemdir. Bu sistemin sağlıklı işleyebilmesi için gerekli olan en temel unsurlardan biri ise “anlaşabilme” kapasitesidir. Fakat burada önemli olan yalnızca anlaşmak değil; bazı durumlarda anlaşmanın mümkün olmayacağını kabul edebilmektir. Çünkü sağlıklı ilişki, bireyin kendi varlığından vazgeçmesi, karşı tarafın doğrusuna boyun eğmesi ya da taraflardan birinin sürekli yönetici konumunda olduğu bir yapı değildir.

 Sağlıklı ilişki; çözümsüzlüğü fark edebilme, mevcut sorunu olduğu hâliyle görebilme ve ilişkinin içerisinde iki kişinin de varlığını koruyabilme kapasitesidir. 

Tüm bunların olmadığı ilişkilerde ise zamanla bir güç savaşı ortaya çıkar. Bir tarafın sürekli yönettiği, diğer tarafın sürekli uyumlandığı, ilişkinin başlatılması, sürdürülmesi ve onarılmasıyla ilgili tüm adımların tek bir kişi tarafından atıldığı ilişkiler; bir süre sonra “bitemeyen ilişki” dinamiğine dönüşmektedir. Ancak bir ilişkinin bitememesi, onun sağlıklı olduğu anlamına gelmez. 

Aksine, birçok uzun süreli ilişkinin altında; yıllarca bastırılmış öfke, kaybedilmiş bir kendilik, ihmal edilmiş duygusal ihtiyaçlar ve tükenmiş bir benlik görmekteyiz. Kişi, ilişkiyi sürdürebilmek adına zamanla kendi varoluşundan vazgeçmekte; ardından da bunun yarattığı yoğun öfkeyi yıllarca karşı tarafa birçok yoldan yansıtmaktadır.. 

Bu nedenle “uzun süren ilişki iyidir” önermesi her zaman gerçeği yansıtmaz. Bir ilişkinin süresine bakarak onun sağlıklı olduğunu söylemek mümkün değildir. Çünkü bazı ilişkiler zamanla yaşayan bir sistem olmaktan çıkar; yalnızca çökmüş bir yapının ayakta tutulmaya çalışıldığı bir düzene dönüşür.

 Bu tür ilişkilerde insanlar artık birbirlerini gerçekten görmekten uzaklaşır. İlişki; bağ kurulan bir alan olmaktan çıkar, ihtiyaç giderilen bir düzene dönüşür. Taraflar birbirlerini bir birey olarak değil; yalnızca kendi eksiklerini tamamlayan bir araç gibi deneyimlemeye başlar. Derinlik kaybolur, temas kaybolur, ilişki yüzeyde kalır. 

Böylesi bir yapı ne doyurucudur ne de yaşamı besleyen bir akış yaratır. Üstelik bu ilişkisel örüntüler yalnızca çiftleri değil, sonraki nesilleri de etkiler. Çünkü çocuklar; yalnızca söylenenleri değil, yaşanan ilişki biçimlerini de devralırlar. Birbirine tahammül eden, duygusal olarak kopmuş, yüzeysel birliktelikler; zamanla yalnızlaşmayı, aynı evin içinde birbirine uzak yaşamayı ve gerçek temasın kaybolmasını beraberinde getirir. 

Aynı zamanda kişinin, ilişkilerin bitebilir olduğunu kabul edebilmesi; ilişkiyi sürdürebilme kapasitesini nasıl geliştirebileceğini araştırabilmesi; değişimin yalnızca tek bir taraftan beklenemeyeceğini fark edebilmesi ve karşı tarafı değiştirme çabası yerine kendi ilişkisel örüntülerini de görebilmesi önemlidir. Çünkü yaşam, yalnızca çift olunduğunda başlayan ya da sürdürülebilen bir şey değildir. İlişki, yaşamın tamamı değil; yaşamın içindeki önemli alanlardan biridir. Bireyin kendi varlığını, bireyselliğini ve yaşam akışını koruyabildiği ilişkiler ise çok daha gerçek, dengeli ve sürdürülebilir bir zeminde var olabilmektedir. 

İlişki bitebilir ama bireysel yaşam devam edebilir. Ayrılık sonrasında kişinin hayatında büyük bir boşluk oluşabilir; bu oldukça insani bir durumdur. Ancak insan, o boşlukla birlikte yaşamayı da zamanla öğrenebilir. Yaşamın akışı içerisinde yeni bağlar kurmak, yeni ilişkiler geliştirmek ve yeniden yakınlık hissedebilmek de mümkündür. 

Her yaşanan ilişki kendine özgüdür. Her ilişkinin bıraktığı iz farklıdır. Ancak hiçbir ilişki, hiçbir insan vazgeçilmez değildir. Kişinin, kendisinin de vazgeçilmez olmadığını hatırlayabilmesi; ilişkide hem kendisini hem de karşısındaki kişiyi insan olarak konumlandırabilmesi açısından oldukça önemlidir. Çünkü sağlıklı ilişki, birbirine mecbur kalan iki insanın değil; birbirinin varlığına özgürce temas edebilen iki bireyin kurabildiği bir yapıdır. 

Uzman Psikolog Mevliye Yavuz 

 

 

Yazarın tüm yazıları