Anlamak Değil, Merak Etmek: İlişkilerde Varsayımların Sessiz Tuzağı

İlişkilerde en sık yapılan ama en az fark edilen hatalardan biri, empati kurduğumuzu düşünürken aslında varsayımlarda bulunmaktır.

Çoğu zaman iyi niyetle hareket ederiz. Karşımızdaki kişinin ne hissettiğini anladığımızı düşünür, onun yerine cümleler kurar, davranışlarını zihnimizde anlamlandırırız. Fakat tam da bu noktada empati ile varsayım birbirine karışır.

Varsayım, iletişimin yönünü değiştirir. Çünkü artık karşımızdaki kişiyi dinlemeyiz; onun yerine zihnimizde oluşturduğumuz hikâyeyi dinlemeye başlarız. Böylece ilişkinin temel amacı olan birbirini anlamaya çalışma yerini anladığını sanmaya bırakır.

Oysa hiçbir insan bir başkasını bütünüyle anlayamaz.

Bu iddia ilk bakışta rahatsız edici gelebilir. Ancak aynı zamanda ilişkileri özgürleştiren en önemli gerçeklerden biridir. Çünkü insanın duygu dünyası tek katmanlı değildir. Bir duygunun altında başka bir duygu, onun altında başka bir ihtiyaç, onun da altında çoğu zaman geçmiş yaşantılar, kırgınlıklar, korkular ve özlemler bulunur.

İnsanı anlamaya çalışmak, bir soğanı soymaya benzer. Her katman kaldırıldığında altında yeni bir katman ortaya çıkar. Bazen öfkenin altında hayal kırıklığı, onun altında görülmeme hissi, onun da altında kabul edilme ihtiyacı vardır. Bu nedenle tek bir davranıştan yola çıkarak kesin sonuçlara ulaşmak, insanın karmaşıklığını göz ardı etmektir.

Profesyonel terapötik ilişkide bu katmanları birlikte keşfetmeye çalışırız. Merak eder, acele etmez, anlamı danışanın kendi kelimeleriyle kurmasına alan açarız.

Günlük ilişkilerde ise elbette böyle derin bir keşif süreci yürütmek mümkün değildir. Ancak bundan öğrenebileceğimiz önemli bir ilke vardır: Varsaymak yerine merak etmek.

Bunun yolu da duyguya uyumlanmaktan geçer.

“Bu seni kızdırmış gibi görünüyor.”

“Şu anda üzgün olduğunu hissediyorum.”

“Bana biraz anlatır mısın, sen bunu nasıl yaşadın?”

Bu tür cümleler karşımızdaki insanın yerine konuşmaz; ona konuşabileceği bir alan açar. Çünkü iletişim, doğru tahminlerde bulunmak değil, güvenli bir keşif alanı oluşturabilmektir.

İlişkiler çoğu zaman yanlış anlaşılmalardan değil, anlaşıldığımızın varsayılmasından zarar görür. Bir insanın duygusuna isim koymak kolaydır; o duygunun onun hayatındaki anlamını gerçekten öğrenmek ise zaman, merak ve sabır ister.

Belki de sağlıklı iletişimin en önemli becerisi, “Seni anladım.” demekten önce, “Seni daha iyi anlamama yardım eder misin?” diyebilmektir.

Çünkü gerçek empati, cevap vermekle değil; merak etmeyi sürdürebilmekle başlar. 

Yazarın tüm yazıları