Veteriner Hekimi - Hospivet veteriner kliniği kurucusu

Mahmut Baran ŞAHİN

sagliktabugun@gmail.com

Yazarın tüm yazıları

Bir canlıya yuva açmadan önce ehliyet almak gerekmez mi?

Çünkü direksiyon başına geçmek, yalnızca aracı hareket ettirmekten ibaret değil. Trafik kurallarını bilmek, olası tehlikeleri öngörmek, başkalarının yaşamına karşı sorumluluk taşımak ve gerektiğinde doğru kararlar verebilmek gerekiyor. Bunun için belirli bir eğitimden geçiyor, öğrendiklerimizi bir sınavla ortaya koyuyoruz. 

Peki, hayatını bütünüyle bize emanet edecek bir canlıyı evimize alırken neden benzer bir hazırlıktan geçmiyoruz? 

Bugün bir kedi, köpek ya da kuş sahiplenmek isteyen bir insanın önünde, o canlının temel ihtiyaçlarını öğrenmesini zorunlu kılan bir eğitim sistemi bulunmuyor. Çoğu kişi hayvan sahiplenme kararını sevgiyle, heyecanla ve bazen de anlık bir istekle veriyor. Hayvanın beslenme düzeni, sağlık ihtiyaçları, davranışları, yaşam alanı ve uzun vadeli sorumlulukları hakkında yeterli bilgiye sahip olmadan onunla aynı evi paylaşmaya başlayabiliyor. 

Bir veteriner hekim olarak klinikte bunun farklı örnekleriyle sık sık karşılaşıyorum. Kedinin tuvalet alışkanlığındaki değişikliği yaramazlık olarak değerlendiren, köpeğin korku nedeniyle gösterdiği davranışı saldırganlık sanan, kuşların sessizleşmesini ya da tüylerini kabartmasını önemsiz gören hayvan sahipleri var. Bazen yanlış beslenme, yetersiz hareket, uygun olmayan yaşam koşulları ya da geciken veteriner hekim kontrolleri nedeniyle önlenebilecek sağlık sorunlarıyla karşılaşıyoruz. Bu durumların önemli bir bölümünde kötü niyetten söz etmek mümkün değil. Çoğu zaman sorun, sevginin yanında gerekli bilginin bulunmaması. 

Çünkü bir hayvanı sevmek, onun ihtiyaçlarını kendiliğinden bildiğimiz anlamına gelmiyor. Bir canlıyla aynı evi paylaşmaya karar verdiğimizde yalnızca ona mama vermeyi ve barınacak bir yer sağlamayı değil, onun fiziksel ve davranışsal ihtiyaçlarını da karşılamayı kabul ediyoruz. Bu sorumluluk bazen 10, bazen 15, hatta bazı hayvanlarda 20 yılı aşan bir sürece yayılabiliyor. Dolayısıyla hayvan sahiplenmek, birkaç güzel fotoğrafla ya da çocukların isteğini yerine getirmekle sınırlı bir karar değil; uzun yıllar devam edecek bir bakım sorumluluğu. 

Tam da bu nedenle, Türkiye’de hayvan sahiplenmek isteyen kişilere yönelik kısa, anlaşılır ve bilimsel temelli bir eğitim sisteminin kurulması gerektiğini düşünüyorum. Buna ister “evcil hayvan bakım sertifikası” diyelim ister “hayvan bakımı ehliyeti”. Buradaki amaç insanları hayvan sahiplenmekten vazgeçirmek, yeni bürokratik engeller oluşturmak ya da hayvan sahipliğini bir ayrıcalığa dönüştürmek değil. Tam tersine, insanları bu sorumluluğa hazırlamak ve hayvanlarla daha sağlıklı bir yaşamın temelini oluşturmak. 

Üstelik böyle bir eğitim sisteminin uzun ve yorucu olması da gerekmiyor. Halk eğitim merkezleri, belediyeler, veteriner hekim odaları ve veteriner fakültelerinin iş birliğiyle düzenlenecek birkaç saatlik programlar bile önemli bir başlangıç olabilir. Örneğin kedi, köpek, muhabbet kuşu, papağan ve diğer ev hayvanları için ayrı eğitim içerikleri hazırlanabilir. Katılımcılar, sahiplenmeyi düşündükleri hayvanın türüne uygun bir eğitime katılarak beslenme, barınma, hijyen, aşılama, parazitlerle mücadele, davranış ihtiyaçları ve acil durumlarda yapılması gerekenler hakkında temel bilgi edinebilir.

Elbette her hayvanın ihtiyacı aynı değil. Bir kedinin yaşam alanı ve davranışsal gereksinimleriyle bir köpeğinki birbirinden farklı. Bir papağanın ihtiyaçları da diğer ev hayvanlarından oldukça ayrı bir bilgi ve bakım yaklaşımı gerektiriyor. Hatta aynı tür içinde bile yaş, sağlık durumu ve bireysel özelliklere göre farklılıklar bulunuyor. Bu nedenle eğitimlerin tek tip bir sunumdan ibaret olmaması, hayvan türüne ve temel ihtiyaçlarına göre hazırlanması önemli. 

Bu sistemin en önemli şartlarından biri ise eğitimlerin tamamen ücretsiz olması. Hayvan sahiplenmek isteyen bir insana, bu sorumluluğu üstlenmeden önce eğitim alma imkânı sunarken karşısına yeni bir ekonomik engel koymak, sistemin amacına ters düşer. Eğitimler kamu kaynaklarıyla desteklenerek belediyeler, halk eğitim merkezleri, veteriner hekim odaları ve üniversitelerin katkısıyla ücretsiz olarak düzenlenebilir. Yüz yüze katılımın yanında çevrim içi eğitim seçenekleri de sunulabilir. 

Böylece eğitim, yalnızca belirli bir gelir grubunun ulaşabildiği bir hizmet olmaktan çıkar ve toplumun tamamına yayılır. Çünkü bir canlının temel ihtiyaçlarını öğrenmek, ekonomik güce bağlı bir ayrıcalık değil, hayvan refahını korumaya yönelik kamusal bir sorumluluk olarak görülmeli. Burada amaç sertifika üzerinden gelir elde etmek ya da hayvan sahiplenmeyi zorlaştırmak değil; hayvanların daha bilinçli insanlar tarafından sahiplenilmesini sağlamak. 

Bilimsel açıdan bakıldığında bu yaklaşımın önemli bir karşılığı var. Hayvan refahı, yalnızca hastalıkların bulunmaması anlamına gelmiyor. Hayvanın yeterli ve uygun beslenmesi, rahat hareket edebileceği bir ortamda yaşaması, ağrı ve korku gibi olumsuz deneyimlerden korunması, doğal davranışlarını sergileyebilmesi ve ihtiyaç duyduğunda veteriner sağlık hizmetlerine ulaşabilmesi de refahın temel parçaları. Hayvan sahiplerinin bu ihtiyaçları tanıması, sağlık ve davranış sorunlarını erken fark etmesi ve doğru zamanda veteriner hekime başvurması, koruyucu hekimliğin de önemli bir parçası. 

Böyle bir eğitim yalnızca hayvanın sağlığına katkı sağlamaz. Hayvanların terk edilme riskinin azaltılması, yanlış bakım uygulamalarının önlenmesi, toplumda hayvanlarla ilgili yanlış bilgilerin düzeltilmesi ve insan-hayvan etkileşiminden kaynaklanabilecek güvenlik sorunlarının azaltılması açısından da fayda sağlayabilir. Özellikle çocukların hayvanlarla nasıl iletişim kuracağını öğrenmesi, hem çocukların güvenliği hem de hayvanların gereksiz korku ve strese maruz kalmaması bakımından önemli.

Elbette bir sertifika, kimsenin iyi bir hayvan sahibi olacağını garanti edemez. İnsanların ekonomik koşulları, yaşam düzenleri ve zaman içinde değişen sorumlulukları da hayvan bakımını doğrudan etkiler. Bu nedenle eğitim, bütün sorunları tek başına çözecek bir uygulama olarak görülmemeli. Hayvan sahiplerinin ihtiyaç duyduklarında veteriner hekimlere ulaşabilmesi, belediyelerin koruyucu veterinerlik hizmetlerinin güçlendirilmesi ve hayvan refahına ilişkin mevzuatın etkin biçimde uygulanması da bu sistemin tamamlayıcı unsurları olmalı.

Bir başka önemli nokta da eğitimin yalnızca hayvan sahiplenmeden önce verilen bir ders olarak kalmaması. Hayvanların ihtiyaçları ve veteriner hekimlik alanındaki bilgiler zamanla değişebiliyor. Bu nedenle katılımcılara güvenilir bilgilere ulaşabilecekleri kaynaklar sunulması, gerektiğinde danışabilecekleri kurumların tanıtılması ve eğitim içeriklerinin güncel bilimsel bilgiler doğrultusunda yenilenmesi gerekiyor. Böylece sertifika, yalnızca alınan ve bir kenara bırakılan bir belge değil, bilinçli hayvan sahipliğine atılan ilk adım olabilir.

Bana göre artık hayvan sahiplenmeyi yalnızca duygusal bir karar olarak ele almaktan vazgeçmeliyiz. Bir hayvanı evimize almak, onun yaşamının önemli bir bölümünü bizim kararlarımıza bağlamak demek. Bu kararın sevgiyle verilmesi çok değerli; ancak sevginin bilgiyle desteklenmesi, hem hayvanın hem de onunla yaşayan insanların hayatını kolaylaştırır.

Otomobil kullanmak için eğitim almayı ve sınavdan geçmeyi makul buluyoruz. Çünkü trafikte yalnızca kendi hayatımızdan sorumlu olmadığımızı biliyoruz. Evimize aldığımız bir canlı da benzer biçimde yalnızca kendi yaşamımızı ilgilendirmiyor. Onun sağlığı, refahı ve güvenliği doğrudan bizim davranışlarımıza bağlı.

Belki de hayvan sahiplenme kültürünü geliştirmenin ilk adımı, insanlara daha fazla yasak koymak değil, doğru bilgiyi ücretsiz ve herkesin ulaşabileceği şekilde sunmaktır. Birkaç saatlik eğitim, yıllarca sürecek bir sorumluluğun bütün ayrıntılarını öğretemez. Ancak doğru soruları sordurabilir, temel yanlışları önleyebilir ve bir canlının hayatına daha bilinçli bir başlangıç yapmasını sağlayabilir.

Bir canlıya yuva açmak sevgiyle başlar. Ama o yuvayı gerçekten güvenli, sağlıklı ve mutlu bir yaşam alanına dönüştürmek bilgi ve sorumluluk gerektirir.

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.