Meditasyon beyne iyi mi geliyor?

Memorial Antalya Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Sevin Balkan, meditasyonun beyindeki kanıtlanmış etkilerini anlattı

Meditasyon, ruh ve bedenin eş zamanlı olarak fayda gördüğü bir zihinsel eğitim tekniği olarak tanımlanıyor. Bilinen etkisi, stresi azaltmak olan bu tekniğin oldukça köklü bir geçmişi bulunuyor. Meditasyonun düzenli uygulanması, stres hormonlarını azaltarak beynin odaklanma, hafıza ve duygusal dengeyle ilişkili bölgelerinde olumlu değişimler sağlayabiliyor. Bilimsel araştırmalar, günde sadece birkaç dakikalık meditasyon yapmanın bile zihinsel dayanıklılığı artırıp kaygıyı azaltabileceğini ortaya koyuyor. Memorial Antalya Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Sevin Balkan, meditasyonun beyindeki kanıtlanmış etkilerini anlattı. 

Beyin hayat boyu gelişebilir ve değişebilir bir organ

1400 gr kadar ağırlığı olan ve yaklaşık 86 milyar nöron içeren beyin çok eşsiz bir organdır. Önceden sanılanın aksine; beyin esnektir ve yaşam boyu yaptığımız her şeye ve yaşadığımız her deneyime cevaben beyindeki nöronlar birbirleriyle yeni bağlantılar kurabilmekte, hatta yeni nöronlar oluşabilmektedir. Yani beyin hayat boyu gelişebilir ve değişebilir. Buna “Nöroplastisite” denir. Bunun sayesinde sinir sistemi çevresel değişimlere uyum gösterebilme yeteneği sağlar. Birçok meditasyon tipi içinde en çok ‘farkındalık meditasyonu’ (mindfulness meditation) bu araştırmalarda kullanılmaktadır. 

Meditasyonun beyinde bilimsel kanıtlanmış olumlu etkileri şunlardır; 

1. Stres, anksiyete ve panik bozukluğunu azaltır

Meditasyon tüm toplumlarda stresi azaltmak amacıyla yapılmaktadır. 2017’de önceden yapılmış 45 çalışmanın gözden geçirilmesinde meditasyonun farklı formlarının stresin fizyolojik göstergeleri (örneğin kalp hızı, kortizol düzeyi gibi) azaltabildiği saptanmıştır. Ayrıca stresle ilgili olabilen fibromiyalji, huzursuz bağırsak sendromu, travma sonrası stres bozukluğu gibi bir grup hastalıkta da meditasyonun semptomlarda azalma yapabildiği gösterilmiştir. Anksiyete de üzerinde çok çalışılan bir konudur ve 8 haftalık bir meditasyonun bile olumlu etkisi gösterilmiştir. 

2.  Dikkat ve konsantrasyonu artırır

Düzenli meditasyon; dikkat, konsantrasyon, odaklanma, planlama, kişinin kendini kontrol edebilmesi ve farkındalık gibi yetenekleri geliştirir. Sosyal duyguları yorumlama alanı gelişerek empati ve anlayışı artırır. Araştırmalar meditasyon yapan kişilerin beyinlerinde bu fonksiyonlarla ilgili ön beyin bölgesinde beynin nöronal hücre gövdelerinin çoğunu içeren gri cevherde kalınlaşmaya neden olduğunu göstermektedir. Örneğin 2019’da gerçekleştirilen bir çalışmada, 153 kişide yapılan 2 haftalık farkındalık meditasyonu ile yalnızlık duygusunun azaldığı ve sosyal iletişimin arttığı gösterilmiştir. 

3. Stres tepkilerini azaltır

Meditasyon ile korku, kaygı veya öfke gibi duygular daha yönetilebilir hale gelir. Bu etkiler için beyinde amigdala bölgesinde araştırmalar yapılmış ve stres altında aktif olan bu bölgenin hacminin 8 haftalık bir meditasyon ile küçülebildiği saptanmıştır. 

4. Öğrenme, bellek, ruhsal denge ve motivasyonu artırır

Hipokampus bellek ve öğrenmenin ana merkezidir. Hipokampusta stresle vücutta artan kortizolun bağlandığı reseptörler vardır ve bu etkileşim nörotoksisiteye neden olarak hücrelere zarar verir ve hipokampusun küçülmesine neden olur. Yapılan birçok MR araştırması meditasyonun hipokampusta gri cevher yoğunluğunu artırdığını, kalınlaştırdığını ve ön beyin, amigdala dengesini olumlu etkilediğini göstermiştir. Meditasyonun bu etkilerinin görülebilmesi için günde 10-30 dakika, haftada 5-7 gün ve en az 8 hafta yapılması önerilmektedir.